Ιστορία Γ΄ λυκείου (16) - Ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος

Η Ευρώπη και οι κύριοι συνασπισμοί κρατών τις παραμονές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου (πηγή: Βικιπαίδεια)

Ο B΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

 

Εισαγωγή

§ 1 Αίτια: η εκβιαστική πολιτική της ναζιστικής Γερμανίας και ο ενδοτισμός των συμμαχικών κρατών.

 

Ιστορία Β΄ λυκείου (20) – Θρησκευτική μεταρρύθμιση (1517-1555)

  

Ο Μαρτίνος Λούθηρος (Martin Luther, 1483-1546) ήταν Γερμανός μοναχός, ιερέας, καθηγητής, θεολόγος, ηγέτης της εκκλησιαστικής μεταρρύθμισης του 16ου αιώνα στη Γερμανία, και θεμελιωτής των χριστιανικών δογμάτων και πρακτικών των Διαμαρτυρομένων. [πηγή: Βικιπαίδεια]

 

Θρησκευτική μεταρρύθμιση (1517-1555)

 

Βασικά σημεία

 

α. Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία σε κρίση

Στα τέλη του Μεσαίωνα αυξάνονται τα παράπονα των πιστών για τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία:

• διοικητική ανεπάρκεια,
• υπερβολική πολυτέλεια,
• ηθική διαφθορά πολλών εκκλησιαστικών αξιωματούχων,
• αμάθεια του κλήρου, ιδίως του κατώτερου,
• έλεγχος των πιστών από την Εκκλησία με τη διαρκή απειλή του κακού,
• συγχωροχάρτια.

Ρητορικά Κείμενα (7) – Ὑπὲρ Μαντιθέου, Επίλογος 20-21

Η Πνύκα, όπου γίνονταν οι συνεδριάσεις της Εκκλησίας του Δήμου στην αρχαία Αθήνα, και στο βάθος η Ακρόπολη (πηγή: Βικιπαίδεια)

 Ὑπὲρ Μαντιθέου, Επίλογος 20-21

 

Μετάφραση

[20] Έχω αντιληφθεί όμως τώρα, κύριοι βουλευτές, ότι μερικοί οργίζονται με μένα επειδή, αν και νεότερος, προσπάθησα να μιλήσω δημόσια στην εκκλησία του δήμου. Πρώτα πρώτα, αναγκάστηκα να μιλήσω δημόσια για προσωπικές μου υποθέσεις· έπειτα, θεωρώ ότι έδειξα μεγαλύτερη φιλοδοξία απ’ όση έπρεπε, από τη μια αναλογιζόμενος ότι οι πρόγονοί μου δεν είχαν σταματήσει καθόλου να ασχολούνται με τα κοινά της πόλης [21] και, από την άλλη, επειδή σας έβλεπα (γιατί πρέπει να λέω την αλήθεια) να πιστεύετε ότι μόνο τέτοιοι άνθρωποι έχουν κάποια αξία· επομένως, ποιος πολίτης, βλέποντας εσάς να έχετε αυτή τη γνώμη, δε θα παρακινιόταν να ενεργεί και να μιλά για το καλό της πόλης; Ακόμη, γιατί θα δυσανασχετούσατε με τέτοιους ανθρώπους; Δεν τους κρίνουν άλλοι, παρά εσείς. 

 

Γλωσσικός σχολιασμός §§ 20-21

 § 20 

• ᾐσθόμην < αἰσθάνομαι.
• ἀχθομένων < ἄχθομαι: αχθοφόρος, επαχθής (= δυσβάσταχτος, δυσάρεστος), σεισάχθεια.
• ἐπεχείρησα < ἐπιχειρέω, -ῶ: επιχείρημα, επιχείρηση, τα επίχειρα (= τιμωρία για κάτι κακό).
• δημηγορῆσαι < δῆμος + ἀγορεύω: αγόρευση, συνήγορος, κατήγορος.
• δοκῶ: δόξα, άδοξος, δόγμα, δόκιμος, δοκησίσοφος (= αυτός που θεωρεί τον εαυτό του σοφό), αδόκητος, δοκιμάζω.
• διατεθῆναι < δια + τίθεμαι.
• δέοντος < δέω: δέηση, ένδεια, ενδεής.
• ἐνθυμούμενος < ἐν + θυμέομαι, -οῦμαι: ενθύμημα, ενθύμηση, ενθύμιο.
• πέπαυνται < παύομαι: (ανα)παύση, ανάπαυλα, αναπαυτικός.

§ 21

• νομίζοντας < νομίζω < νόμος < νέμω: από-, δια-, κατανομή, νομικός, νόμος, νόμιμος, νομιμοποιώ, Νέμεση, νόμισμα.
• ἐπαρθείη < ἐπί + αἴρομαι: αιώρα, αιωρούμαι, άρση (= σήκωμα/κατάργηση), άρδην (= ριζικά, πέρα για πέρα), επαίρομαι, έπαρση, επηρμένος, έξαρση, αντάρτης, ανταρσία, μετέωρος, μετεωρίτης, κάθαρση.

 

Ερμηνευτικά σχόλια

Τέσσερα είναι σύμφωνα με τον Αριστοτέλη τα αιτήματα του επιλόγου:

• να εξασφαλίσει την εύνοια του ακροατηρίου προς το ρήτορα και την αντιπάθεια προς τον αντίπαλο,
• να ενισχύσει τα επιχειρήματά του και να μειώσει αυτά του αντιπάλου,
• να διεγείρει συναισθηματικά τους ακροατές και
• να ανακεφαλαιώσει τα κύρια σημεία του λόγου του.

Σχετικά με το πρώτο αίτημα ο Μαντίθεος επιδιώκει να κερδίσει τη συμπάθεια των βουλευτών προβάλλοντας την προσωπικότητά του και κολακεύοντάς τους διπλωματικά, χωρίς να  ασχολείται καθόλου με τους αντιπάλους του.

Το δεύτερο αίτημα ικανοποιείται με την παράθεση δύο επιχειρημάτων για το διατεθῆναι φιλοτιμότερον τοῦ δέοντος.

Από τον συνδυασμό των δύο παραπάνω ο ρήτορας επιδεικνύει την αποφασιστικότητα, την υπευθυνότητα, την ειλικρίνεια και τον ζήλο του να υπηρετήσει την πατρίδα· έτσι, διεγείρει θετικά γι’ αυτόν συναισθήματα στις ψυχές των βουλευτών καλύπτοντας τις απαιτήσεις του τρίτου ζητούμενου.

Απόρροια της αυτοπεποίθησής του και της φαυλότητας των αντιπάλων του είναι ίσως το γεγονός ότι από τον επίλογο απουσιάζει η τυπική ανακεφαλαίωση. Ο Μαντίθεος έχει ενδεχομένως την πεποίθηση ότι η επιχειρηματολογία του ήταν ακλόνητη και η απολογία του επιτυχημένη και ότι είναι πλέον οφθαλμοφανές πως η κατηγορία δεν ήταν τίποτε άλλο από μια άθλια προσπάθεια συκοφαντικής δυσφήμησής του, οργανωμένη από φθονερούς και αναξιόπιστους ανθρώπους. Ο Μαντίθεος επιχειρεί μέχρι την τελευταία λέξη της απολογίας του να διατηρήσει αμείωτη την ένταση της ατμόσφαιρας και να εντυπωσιάσει.

 

Επιχειρηματολογία §§ 20-21	Ρητορικά ήθη (ηθοποιία)	Ρητορικά πάθη (παθοποιία)
Κλείνοντας την απολογία του ο Μαντίθεος:  (α) απαντά σε όσους τυχόν διατηρούν μια καχυποψία απέναντί του, επειδή μίλησε δημοσίως, αν και είναι νέος. Ισχυρίζεται ότι αναγκάστηκε να το κάνει (βλ. και σχόλιο βιβλίου, σελ.110).  (β) παραθέτει δύο πολύ ισχυρά επιχειρήματα, για να δικαιολογήσει τη φιλόδοξη στάση του: προσπαθεί να ακολουθήσει το παράδειγμα των προγόνων του, οι οποίοι πάντα υπηρετούσαν την πόλη και οι πράξεις του είναι σύμφωνες με την επικρατούσα άποψη της αθηναϊκής κοινωνίας, ότι δηλαδή άξιοι πολίτες θεωρούνται μόνο οι ασχολούμενοι με τα κοινά.	ήθος ομιλητή: φιλόδοξος-τολμηρός, αποφασιστικός, τηρητής και υποστηρικτής της παράδοσης, ειλικρινής, συνειδητοποιημένος (ξέρει ότι υπήρξε κάπως πιο φιλόδοξος απ’ όσο έπρεπε) υπεύθυνος και γεμάτος αυτοπεποίθηση πολίτης ήθος ακροατών: άριστοι πολίτες, υπεύθυνοι κριτές, υπηρέτες της παράδοσης και των δημοκρατικών θεσμών	συμπάθεια,  εύνοια, ικανοποίηση

 

Ρητορικά πάθη (παθοποιία) [§§ 20-21]

Στον επίλογο ο Μαντίθεος ολοκληρώνει την προσπάθεια να κερδίσει την εύνοια και την ικανοποίηση των βουλευτών απομακρύνοντας και την τελευταία αμφιβολία για το άτομό του σχετικά με τη φιλόδοξη στάση του. Στο ίδιο αποτέλεσμα καταλήγει και με τη λεπτή φιλοφρόνηση που τους απευθύνει.

 

❦

Ρητορικά Κείμενα (6) – Ὑπὲρ Μαντιθέου, Διήγηση-απόδειξη 18-19

Τείχη του αρχαίου φρουρίου των Ελευθερών, αρχαίας πόλης στα όρια της Αττικής με τη Βοιωτία. [πηγή: Βικιπαίδεια]

Ὑπὲρ Μαντιθέου, Διήγηση-απόδειξη 18-19

 

Μετάφραση

[18] Λοιπόν, ποτέ ως τώρα δεν απουσίασα από τις υπόλοιπες εκστρατείες και φρουρές, αλλά σε όλο το διάστημα της θητείας μου εκστράτευα με τους πρώτους και αποχωρούσα με τους τελευταίους. Με τέτοια, λοιπόν, κριτήρια πρέπει να κρίνετε αυτούς που με φιλοδοξία και με ευπρέπεια αναμιγνύονται στα πολιτικά και όχι να μισείτε κάποιον, επειδή είναι μακρυμάλλης. Γιατί αυτού του είδους οι συνήθειες ούτε τους απλούς πολίτες ούτε τις αρχές της πόλης βλάπτουν· αντίθετα, όλοι σας γενικά ωφελείστε από όσους είναι αποφασισμένοι να κινδυνεύουν απέναντι στους εχθρούς.

Ιστορία Β΄ λυκείου (19) – Οι ανακαλύψεις

Χάρτης με τις σημαντικότερες αποστολές της Εποχής των Ανακαλύψεων (πηγή: Βικιπαίδεια)

Βασικά σημεία

 

γ. Οι Ευρωπαίοι ανακαλύπτουν τον κόσμο

 

Προς τις Ινδίες

Ο πρίγκηπας Ερρίκος ο θαλασσοπόρος (1394-1460) χρηματοδοτεί εξερευνητικά ταξίδια για την ανακάλυψη του θαλάσσιου δρόμου προς τις Ινδίες. Επιτυχείς εξερευνητικές αποστολές:

• Βαρθολομαίος Ντιάζ (1450-1500) → ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας (1487).
• Βάσκο ντα Γκάμα (1469-1524) → Κάλικουτ των Ινδιών (1498). Τον Σεπτέμβριο του 1499 επέστρεψε στη Λισαβόνα με τα αμπάρια του γεμάτα μπαχαρικά.
• Αλβαρέξ Καμπράλ (περ. 1460-1526) → πλέοντας προς τις Ινδίες (1500), παρασύρθηκε από τα κύματα μέχρι τη Βραζιλία, την οποία κατέλαβε στο όνομα του βασιλιά του.

Ιστορία Β΄ λυκείου (18) – Αναγέννηση και Ανθρωπισμός

  

Η Φλωρεντία, πόλη στην Τοσκάνη της Ιταλίας, από όπου θεωρείται πως εξαπλώθηκε το πολιτιστικό ρεύμα της Αναγέννησης. (πηγή: Βικιπαίδεια)

 

Βασικά σημεία

 

Αναγέννηση: πνευματική κίνηση που κύριο χαρακτηριστικό της είναι η αναβίωση των αξιών της κλασικής αρχαιότητας, οι οποίες είχαν παραμεριστεί κατά τον Μεσαίωνα.

• Το πνεύμα των ανθρώπων απελευθερώνεται τώρα (15ος-16ος αι.) από τη μεσαιωνική σκέψη, που έδινε έμφαση στη θρησκεία, και γίνεται πιο φιλελεύθερο, δημιουργικό και ερευνητικό.
• Ο αναγεννησιακός άνθρωπος εμπνέεται από τον αρχαίο κόσμο, στόχος του όμως είναι το μέλλον.
• Οι επαναστατικές του επινοήσεις σε όλους τους τομείς της επιστήμης, της τέχνης και της λογοτεχνίας εισάγουν πανηγυρικά την Ευρώπη στην περιπέτεια του νεότερου πολιτισμού της.

 

Ιστορία Β΄ λυκείου (17) – Η κρίση της φεουδαρχίας

 

Χάρτης διασποράς της πανδημίας (πηγή: Βικιπαίδεια)

 

Βασικά σημεία

 

Δυτική Ευρώπη: 1270 - 1330 περίοδος κρίσης  σοβαρό πρόβλημα επισιτισμού λόγω:

• αύξησης του πληθυσμού μεγαλύτερης της αγροτικής παραγωγής.
• παραγωγής προϊόντων που ζητούσε το διεθνές εμπόριο (π.χ. κρασί, λινάρι κ.λπ.) και όχι δημητριακών.
• φυσικών καταστροφών, που προκάλεσαν ζημιές στην γεωργία, στο εμπόριο και στη βιοτεχνία.

Το μεγαλύτερο πλήγμα: ο Μαύρος Θάνατος, επιδημία βουβωνικής πανώλης. 1347 ως το τέλος του αιώνα: διαδόθηκε σε όλη την Ευρώπη και εξόντωσε περίπου τα 2/5 του πληθυσμού.

 

Ιστορία Γ΄ λυκείου (15) - Μεσοπόλεμος

  

Πολιτικός χάρτης της Ευρώπης κατά την περίοδο μεσοπολέμου. πηγή: Βικιπαίδεια

 

Η ΔΕΚΑΕΤΙΑ 1920-1930

 

Οι προκλήσεις κατά της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και του φιλελευθερισμού

 

§ 1 Ανάδυση καθεστώτων αντίθετων με τη δημοκρατία και τον φιλελευθερισμό

§ 2 Σοσιαλισμός

• οικοδόμηση του σοσιαλισμού «σε μία μόνο χώρα», την ΕΣΣΔ, υπό τη συγκεντρωτική εξουσία του Στάλιν μετά τον θάνατο του Λένιν (1924):
• κρατικοποίηση της καλλιεργήσιμης γης και
• επιτάχυνση της εκβιομηχάνισης στο πλαίσιο μιας αυστηρά προγραμματισμένης οικονομίας υπό τον πλήρη έλεγχο του κράτους.