Έλληνες ναυτικοί στον πρώτο περίπλου της Γης – Μέρος 4ο: Δύο πολύτιμες καταγραφές του ταξιδιού (Μιχαηλίδου Ανδρονίκη, Νάτση Φωτεινή)

 

Παγκόσμιος χάρτης από τον Battista Agnese, που δείχνει τον κόσμο όπως ήταν γνωστός το 1544. Στον χάρτη φαίνεται η διαδρομή που ακολούθησε ο Μαγγελάνος και, μετά τον θάνατό του, ο Ελκάνο. Επίσης, διακρίνεται η διαδρομή από το Κάντιθ της Ισπανίας στο Περού και το πέρασμα του Ισθμού του Παναμά. Αυτή ήταν η διαδρομή των πλοίων με τους θησαυρούς που μετέφεραν τεράστιες ποσότητες ασημιού από το Περού στην Ισπανία. (πηγή: Wikimedia Commons)

Ο Antonio Pigafetta, του οποίου η γέννηση τοποθετείται ανάμεσα στο 1480 και στο 1491 και ο θάνατος πιθανόν το 1534, ήταν Βενετός διανοούμενος, που γεννήθηκε στη Βιτσέντσα της σημερινής Ιταλίας. Είχε σπουδάσει αστρονομία, γεωγραφία και χαρτογραφία. Το 1519 συμμετείχε ως βοηθός του Μαγγελάνου στην ισπανική αποστολή που είχε ως σκοπό τη χαρτογράφηση ενός νέου δρόμου για τα Νησιά των Μπαχαρικών από τα δυτικά, αφού λόγω της συνθήκης της Τορδεσίγιας (El Tratado de Tordesillas, 7 Ιουνίου 1494) οι Ισπανοί δεν είχαν πρόσβαση στην ανατολική ζώνη του κόσμου.

Έλληνες ναυτικοί στον πρώτο περίπλου της Γης – Μέρος 3ο: Βιογραφικές πληροφορίες για τους 5 σπουδαιότερους Έλληνες του ταξιδιού του Μαγγελάνου (Καραγιαννόπουλος Γιώργος, Κοντόπουλος Αβραάμ)

 

Λεπτομέρεια από έναν χάρτη του 1590 από τον γεωγράφο Abraham Ortelius, που δείχνει το πλοίο Βικτόρια. Η λεζάντα στα λατινικά λέει περίπου τα εξής: «Ήμουν η πρώτη που ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο και εγώ σε καθοδήγησα, Μαγγελάνε, να διασχίσεις το Στενό. Τόλμησα και δικαίως με αποκαλούν ΝΙΚΗ: τα πανιά μου είναι φτερά· το έπαθλό μου είναι δόξα· η μάχη μου, ο ωκεανός». (πηγή: Βικιπαίδεια)

Φελίπε ντε Ρόδας

Ο Φελίπε ντε Ρόδας, γεννημένος το 1475 στο νησί της Ρόδου, υπήρξε ένας από τους ελάχιστους επιζώντες που ολοκλήρωσαν τον πρώτο ιστορικό γύρο του κόσμου (αποστολή Μαγγελάνου-Ελκάνο). Γιος του ναύκληρου Βασίλη και της Χουάνα, ξεκίνησε την καριέρα του ως ναύτης στο πλοίο Victoria. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, επέδειξε εξαιρετική αντοχή κάτω από αντίξοες συνθήκες πείνας και δίψας. Κατά την επιστροφή του Victoria, στο Πράσινο Ακρωτήρι (9 Ιουλίου 1522) συμμετείχε στην επικίνδυνη αποστολή αποβίβασης με λέμβο σε εχθρικό πορτογαλικό έδαφος για την εξεύρεση εφοδίων, όπου και αιχμαλωτίστηκε μαζί με άλλα δώδεκα μέλη του πληρώματος. Μετά από 37 ημέρες αιχμαλωσίας, απελευθερώθηκε κατόπιν διπλωματικής παρέμβασης του Αυτοκράτορα Καρόλου Ε' και επέστρεψε στην Ισπανία. Με την ολοκλήρωση των ναυτικών του καθηκόντων, εγκαταστάθηκε στη Σεβίλλη, όπου αξιοποίησε τη μοναδική του εμπειρία στις διεθνείς θάλασσες, δραστηριοποιούμενος με επιτυχία στο εμπόριο με τις Ινδίες σε συνεργασία με τον ξάδελφό του, Μιγκέλ.

Έλληνες ναυτικοί στον πρώτο περίπλου της Γης - Μέρος 2ο: Έλληνες Ναυτικοί στις Ισπανικές Αποστολές: Η Άγνωστη Οδύσσεια (Μπασιάς Παναγιώτης)

 

Στόχος της αποστολής του Μαγγελάνου ήταν τα νησιά Μολούκες, γνωστά και ως Νησιά των Μπαχαρικών. Από εκεί οι Πορτογάλοι αρχικά (τον 16ο αι.) και αργότερα οι Ισπανοί, οι Άγγλοι και οι Ολλανδοί μετέφεραν γαρίφαλο (τον αποξηραμένο καρπό και όχι το γνωστό λουλούδι) και μοσχοκάρυδο στις ευρωπαϊκές αγορές. (πηγή: Βικιπαίδεια)

Εισαγωγή

Όταν σκεφτόμαστε τις μεγάλες εξερευνητικές αποστολές του 15ου και 16ου αιώνα —τον Κολόμβο, τον Μαγγελάνο, τον Ελκάνο— συνήθως φανταζόμαστε Ισπανούς και Πορτογάλους ναυτικούς να σχίζουν τα άγνωστα νερά του Ατλαντικού. Αυτό που λίγοι γνωρίζουν είναι ότι ανάμεσα στα πληρώματα αυτών των ιστορικών αποστολών βρίσκονταν ναυτικοί διαφόρων εθνικοτήτων και μάλιστα Έλληνες ναυτικοί, έμποροι και τυχοδιώκτες, που άφησαν τα ίχνη τους από τη Σεβίλλη ως τη Χιλή και από τα νησιά των Μπαχαρικών ως τα παράλια του Περού.

Έλληνες ναυτικοί στον πρώτο περίπλου της Γης - Μέρος 1ο: Η Εποχή των Ανακαλύψεων και το ταξίδι του Μαγγελάνου (Νάτσιουλα Δανάη, Νικολαΐδου Σταυρούλα)

 Εισαγωγή

Ο 15ος και ο 16ος αιώνας υπήρξαν καθοριστικοί για την ιστορία της ανθρωπότητας. Η ανάγκη των Ευρωπαίων για νέα εμπορικά προϊόντα οδήγησε στην εξερεύνηση άγνωστων ωκεανών και ηπείρων. Στην παρούσα εργασία εξετάζουμε τις πολιτικές συμφωνίες μεταξύ Ισπανίας και Πορτογαλίας, την οικονομική σημασία των μπαχαρικών και το κατόρθωμα του Φερδινάνδου Μαγγελάνου.

 

Αλεξανδρινή Γραμμή, Συνθήκη Τορδεσίγιας, Συνθήκη Σαραγόσας (πηγή: Βικιπαίδεια)

Παντελής Μπουκάλας, Η ποίηση και η πεζογραφία ως μαρτυρία

 

πηγή εικόνας: jainuniversity.ac.in

Μετράει άραγε η λογοτεχνία σαν πηγή για τους ιστορικούς; Τη συνυπολογίζουν στις αναπλάσεις τους σαν τεκμήριο, έστω και όχι ακριβώς ισότιμο με τα ντοκουμέντα; Με τη συγκαιρινή ιστοριογραφία μιας εποχής, πρώτα πρώτα. Ή με την εφημεριδογραφία της. Ή με τα απομνημονεύματα όσων πρωταγωνιστών μιας περιόδου φρόντισαν να ανασυντάξουν τη μνήμη τους, σχεδόν πάντα με αυτοδικαιωτική μεροληψία, καθώς και με τις αναμνήσεις κάποιων αδόξων και αναλωσίμων. Ή με τα ημερολόγια «επωνύμων» και «ανωνύμων», μέχρι προληπτικής αυτολογοκρισίας φροντισμένα τα μεν, αστόλιστα τα δε, και ίσως γι’ αυτό ωφελιμότερα.

Βίβιαν Στεργίου, Μια νύχτα με την Αντιγόνη στις φυλακές Κορυδαλλού

  

Η Αντιγόνη εμπρός στο νεκρό Πολυνείκη [πίνακας του Νικηφόρου Λύτρα (1832–1904). Πηγή: Βικιπαίδεια]

Έρωτα ανίκητε στη μάχη. Ο φυλακισμένος/ερασιτέχνης ηθοποιός ύψωσε τα χέρια μπροστά στη γεμάτη «πλατεία» του αυτοσχέδιου θεάτρου που είχε στηθεί στον αύλειο χώρο των φυλακών Κορυδαλλού. Πέριξ όρθιοι φύλακες που τον καμάρωναν. Τον τοίχο της φυλακής κάλυπτε ένα τεράστιο γκραφίτι, που μου φάνηκε σαδιστικό: μία τροπική παραλία. Από πάνω είχε κάγκελα και μετά συρματόπλεγμα.

Οι φυλακισμένοι έδειχναν να το ευχαριστιούνται. Είχαν φορέσει τα κοστούμια τους και το χαίρονταν πραγματικά. Ένας (που μετά μού συστήθηκε ως υπεύθυνος για τη μουσική του έργου) είχε ήδη πάρει θέση να παίξει κι όσο έμπαινε ο κόσμος δεν άφησε λεπτό το κλαρίνο του – έπαιζε συγκινητικά καλά. Η είσοδος του κοινού κράτησε ώρα, γιατί έπρεπε όλοι να ελεγχθούν, όμως οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι έμοιαζαν κάπως χαρούμενοι ή τουλάχιστον «ψημένοι», δεν βαρυγκομούσαν με την έξτρα δουλειά, η ατμόσφαιρα θύμιζε τέλος σχολικής χρονιάς. Ακόμα και οι διάδρομοι θύμιζαν σχολείο, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό για τα δημόσια σχολεία της χώρας.

Μπασιάς Παναγιώτης, Η αρχαία φιλοσοφία

Raffaello Sanzio da Urbino ή πιο απλά Ραφαήλ, Η Σχολή των Αθηνών (πηγή: Wikimedia Commons)

 

Η Φιλοσοφία

Η Φιλοσοφία, όπως είναι ευρέως γνωστό, αποτελεί τη μητέρα των επιστημών. Η λέξη φιλοσοφία αποτελεί παραγωγή του ρήματος φιλοσοφώ (φίλος + σοφία) και σημαίνει αγάπη προς την σοφία. Ο ορισμός της φιλοσοφίας αποτελεί ο ίδιος ένα φιλοσοφικό ερώτημα. Η Φιλοσοφία είναι η προσπάθεια του ανθρώπου να κατανοήσει σε βάθος τον κόσμο και τον εαυτό του μέσω της λογικής σκέψης, του στοχασμού και του διαλόγου. Η Φιλοσοφία δεν περιορίζεται σε έτοιμες απαντήσεις, αλλά μας μαθαίνει να μαθαίνουμε κριτικά και να αναζητούμε τεκμήρια.

Νάτση Φωτεινή - Ομηρικά έπη: τα αρχαιότερα λογοτεχνικά έργα της Ευρώπης

 

Η αποθέωση του Ομήρου (Ζαν Ωγκύστ Ντομινίκ Ενγκρ, 1827). Στα πόδια του η Ιλιάδα και η Οδύσσεια. (πηγή: Βικιπαίδεια)

Πότε και πού γεννήθηκε η ελληνική και η ευρωπαϊκή λογοτεχνία

Η ελληνική αλλά και η ευρωπαϊκή λογοτεχνία γεννήθηκε τον 8ο αιώνα π.Χ. στα παράλια της Μικράς Ασίας, στην περιοχή που ονομάστηκε Ιωνία. Εκείνη την εποχή αναπτύχθηκε έντονα ο ελληνικός πολιτισμός και δημιουργήθηκαν τα πρώτα μεγάλα λογοτεχνικά έργα, τα οποία αποτέλεσαν τη βάση για ολόκληρη τη μετέπειτα ευρωπαϊκή γραμματεία.

Η γέννηση της λογοτεχνίας συνδέεται άμεσα με την επική ποίηση και ιδιαίτερα με τα έργα που αποδίδονται στον Όμηρο. Τα έργα αυτά μεταδίδονταν αρχικά προφορικά, από στόμα σε στόμα, και μόνο αργότερα καταγράφηκαν σε γραπτή μορφή. Η επίδρασή τους ήταν τεράστια, καθώς επηρέασαν όχι μόνο τη λογοτεχνία, αλλά και την τέχνη, τη φιλοσοφία και τη σκέψη των λαών της Ευρώπης.

Νικολαΐδου Σταυρούλα, Η Δημοκρατία και η Ρητορική στην Αρχαία Ελλάδα

Η Πνύκα είναι η θέση όπου συγκαλούνταν η Εκκλησία του δήμου, δηλαδή η συνέλευση των Αθηναίων, στην Αρχαία Αθήνα. (πηγή: Βικιπαίδεια)

Η δημοκρατία αποτελεί το σπουδαιότερο επίτευγμα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και τη βάση πάνω στην οποία στηρίζεται ο σύγχρονος δυτικός κόσμος. Για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, η εξουσία έπαψε να είναι προνόμιο ενός βασιλιά ή μιας κλειστής ομάδας ευγενών και πέρασε στα χέρια των πολλών. Όμως, η δημοκρατία δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς τη ρητορική, την τέχνη του λόγου. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε πώς αυτά τα δύο γεννήθηκαν μαζί και πώς επηρέασαν την ιστορία.

 

Καραγιαννόπουλος Γιώργος, Γέλιο και σάτιρα στην Αρχαία Αθήνα: η Κωμωδία και ο κόσμος του Αριστοφάνη

Σκηνή από παράσταση κωμωδίας. Στη μέση ο υποκριτής, ο οποίος πλαισιώνεται απο δύο χορευτές ή υποκριτές (οι δύο χορευτές είναι ντυμένοι πουλιά). Πηγή: maxmag.gr

Οι απαρχές της κωμωδίας

Η κωμωδία, όπως μας λέει ο Αριστοτέλης, ξεκίνησε από τα «φαλλικά». Αυτά ήταν τραγούδια που έλεγαν παρέες γλεντζέδων στις γιορτές που γίνονταν στα χωριά για τον θεό Διόνυσο. Οι άνθρωποι αυτοί κυκλοφορούσαν κρατώντας ομοιώματα του φαλλού και φορούσαν αστείες στολές, συχνά σαν ζώα. Στις γιορτές αυτές έβριζαν ελεύθερα, πείραζαν ο ένας τον άλλον με τολμηρά λόγια και έπαιζαν πρόχειρες αστείες σκηνές. Όλα αυτά τα στοιχεία τα βρίσκουμε αργότερα και στις κανονικές κωμωδίες.

Αν και δεν έχουμε πολλές λεπτομέρειες για το πώς αυτά τα παλιά έθιμα εξελίχθηκαν στη σπουδαία λογοτεχνική κωμωδία που γνωρίζουμε από την Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ., υπάρχουν αναφορές για διάφορα λαϊκά θεάματα σε άλλες περιοχές. Για παράδειγμα, στη Σπάρτη υπήρχαν οι Δεικηλιστές που υποδύονταν απατεώνες γιατρούς και κλέφτες, ενώ στα Μέγαρα ήταν δημοφιλείς οι χοντροκομμένες φάρσες με πρωταγωνιστές αστείους μάγειρες. Επίσης, στην Κάτω Ιταλία οι Φλύακες, που φορούσαν στολές με παραγεμισμένες κοιλιές, διακωμωδούσαν τους παραδοσιακούς μύθους. Αυτές οι τοπικές παραδόσεις βοήθησαν να διαμορφωθεί το είδος της κωμωδίας όπως το ξέρουμε σήμερα.

Νάτσιουλα Δανάη, Όταν ο μύθος έγινε θέατρο: Η προέλευση της τραγωδίας και το έργο των μεγάλων τραγικών

 

Αρχαίο θέατρο Επιδαύρου (πηγή: Βικιπαίδεια)

Δράμα

Το δράμα είναι μία πολύπλοκη μορφή τέχνης που αποτέλεσε την πιο υψηλή πνευματική έκφραση των αρχαίων χρόνων. Σε αυτό το είδος τέχνης συνδυάζονται στοιχεία από το έπος και τη λυρική ποίηση. Όταν παρουσιαζόταν μπροστά στο κοινό, συνοδευόταν από μουσική και χορό, διότι το δράμα δεν ήταν απλώς μία ανάγνωση, αλλά μια παράσταση που έδινε την αίσθηση ότι το γεγονός διαδραματιζόταν μπροστά στους θεατές.

Το θέατρο συνδέθηκε με τον θεό Διόνυσο. Ξεκίνησε από τις θρησκευτικές τελετές και εξ αρχής συνδέθηκε με τη σημαντικότερη γιορτή του Διονύσου, τα Μεγάλα Διονύσια, που είχαν βασική θέση στο αθηναϊκό πρόγραμμα γιορτών. Οι αρχαίοι μας πρόγονοι από πολύ νωρίς είχαν δώσει στις θρησκευτικές τους εκδηλώσεις μορφή θεατρικής παράστασης (στο Άργος και στη Σάμο παρουσίαζαν τους γάμους του Δία και της Ήρας, στην Κρήτη τη γέννηση του Δία κ.ά.) ακόμη και στα Ελευσίνια μυστήρια αποκαλούσαν τις μυστικές ιεροπραξίες δρώμενα. Όμως, στις τελετές του Διονύσου τα δρώμενα ήταν πιο λαμπρά και πιο επίσημα.

Μιχαηλίδου Ανδρονίκη, Ο δωρικός και ο ιωνικός ρυθμός: από την αρχαιότητα έως σήμερα

Κατά την Αρχαϊκή Εποχή (750 - 450 π.Χ.) εμφανίστηκαν στην αρχιτεκτονική για τη δόμηση και τη στήριξη των μεγάλων μνημείων δύο τύποι ρυθμών, οι οποίοι στην συνέχεια επικράτησαν στον Ελλαδικό χώρο: ο ιωνικός και ο δωρικός αρχιτεκτονικός ρυθμός.

 

Δωρικός ρυθμός

πηγή: arxontoula.weebly.com

Ο δωρικός ρυθμός εμφανίστηκε στο δεύτερο μισό του 7ου αιώνα π.Χ. στην Πελοπόννησο, πιο συγκεκριμένα στο Άργος, και στην συνέχεια διαδόθηκε και στη Μ. Ασία. Είναι πιθανόν να προέρχεται από τη Μυκηναϊκή αρχιτεκτονική. Οι πρώτοι δωρικοί ναοί πιθανότατα κατασκευάστηκαν στη βόρεια Πελοπόννησο -σύμφωνα με τους ερευνητές- στα τέλη του 8ου αιώνα π.Χ. ή στις αρχές του 7ου αιώνα π.Χ.

Κοντόπουλος Αβραάμ, Οι Ολυμπιακοί Αγώνες τότε και τώρα

Ανάγλυφο με σκηνή αθλοπαιδιάς (χόκεϊ) στη βάση αγάλματος κούρου. 500-490 π.Χ. Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 3477. ΥΠ.ΠΟ./ΤΑΠ. Σπαθάρη, Έ., Το Ολυμπιακό πνεύμα, εκδόσεις ΑΔΑΜ, Αθήνα 1992, σ. 188. ©ΥΠ.ΠΟ. (πηγή: ΙΜΕ)

Πολλοί θεωρούν τους Ολυμπιακούς Αγώνες απλώς μια παγκόσμια αθλητική διοργάνωση. Ωστόσο, αποτελούν διαχρονικό σύμβολο ανθρώπινης προσπάθειας, συνεργασίας και ειρήνης. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, οι Ολυμπιακοί προσφέρουν την ευκαιρία σε ανθρώπους διαφορετικών λαών να συναντηθούν και να συμφιλιωθούν, γι΄ αυτό η συνάθροιση αυτή λειτουργούσε ως γιορτή ενότητας και εκεχειρίας. Αξιοσημείωτο είναι πως οι αξίες αυτές παραμένουν ζωντανές και στους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Οι πρώτοι καταγεγραμμένοι Ολυμπιακοί Αγώνες πραγματοποιήθηκαν 776 π.Χ. στην Αρχαία Ολυμπία, στην Πελοπόννησο. Ο πρώτος νικητής ήταν ο Κόρης ο Ηλείος, στο αγώνισμα δρόμου, το λεγόμενο «στάδιον», το οποίο ήταν περίπου 192 μέτρα. Αργότερα, η αφετηρία των αγώνων αποτέλεσε την αρχή ενός νέου χρονολογικού συστήματος. Πιο συγκεκριμένα, οι Έλληνες άρχισαν να μετρούν τον χρόνο σε Ολυμπιάδες δηλαδή σε 4ετείς κύκλους.

Νεοελληνική Γλώσσα Β΄ λυκείου (12) - Είναι όντως αυτό που βλέπουμε;

  

Η επίμαχη φωτογραφία που δημοσιεύθηκε στο πρωτοσέλιδο των New York Times της 25ης Ιουλίου. Η ηθική ζημία είναι ίδια με εκείνη μιας πλαστής είδησης. Η Κλερ Βαρντλ, ειδική στη μελέτη της παραπληροφόρησης, επισημαίνει ότι «δεν χρειάζεται να πεις ψέματα. Αρκεί να πεις τη μισή αλήθεια και ν’ αφήσεις το κοινό να συμπληρώσει το υπόλοιπο από συναίσθημα και όχι από γνώση». [Saher Alghorra/The New York Times]

 

Σίσσυ Αλωνιστιώτου, Είναι όντως αυτό που βλέπουμε;

Την τελευταία εβδομάδα του Ιουλίου κυκλοφόρησε διεθνώς η φωτογραφία ενός αδύναμου, σκελετωμένου βρέφους από τη Γάζα στην αγκαλιά της μητέρας του, του Μοχάμεντ αλ Ματούκ. Η εικόνα, δραματική και συναισθηματικά φορτισμένη, αναπαρήχθη από μεγάλα ΜΜΕ, όπως BBC, CNN, Guardian, Daily Mail, New York Times και βρετανικούς Times. Αναδείχθηκε σε εμβληματική απεικόνιση της κρίσης στη Λωρίδα της Γάζας.

Νεοελληνική Γλώσσα Β΄ λυκείου (11) - Αλ.Παπαχελάς, Καλοί οι έπαινοι, αλλά και μια συγγνώμη; (παραπληροφόρηση VΙI)

πηγή: Βικιπαίδεια

Διαβάζω όσα γράφουν ορισμένες ευρωπαϊκές εφημερίδες για την ελληνική οικονομία, για όσα έχουν πετύχει αυτή η χώρα και οι Έλληνες τα τελευταία χρόνια. Ξεχώριζε, είναι η αλήθεια, το δημοσίευμα της Bild το οποίο, σύμφωνα με το ΑΠΕ, έγραφε πως «ειδικά οι Έλληνες επιφυλάσσουν στην Ευρώπη ένα γαλανόλευκο χριστουγεννιάτικο θαύμα». Καθώς το διάβαζα ένιωθα, ομολογώ, μία ικανοποίηση. Από την άλλη όμως σκεπτόμουν, με ένα σχετικό θυμό, πως «καλοί οι έπαινοι και οι διθύραμβοι, αλλά μήπως να ζητήσετε και μια συγγνώμη;».

Μαρίνα Δετοράκη, Η εξαγνιστική δύναμη του Παπαδιαμάντη [σχόλιο στο διήγημα "Ρεμβασμός τοῦ Δεκαπενταυγούστου"]

 

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (φωτογραφία του Παύλου Νιρβάνα) [πηγή: Βικιπαίδεια]

Κάθε φορά που το ημερολόγιο βαδίζει προς μια κορύφωση θρησκευτικής γιορτής μέσα στο χρόνο, συνηθίζω να επιστρέφω σε μια παπαδιαμαντική ανάγνωση. Είναι κάτι σαν εσωτερικός εκκλησιασμός, σαν προσκύνημα σε ένα μυστικό ξωκκλήσι. Η γραφή του μεγάλου μας κοσμοκαλόγερου έχει κάτι από αυτό το ιδανικά λιτό, το χαμηλόφωνα ταπεινό που έχουν τα ξωκκλήσια: oύτε δυσθεώρητα, αλαζονικά ύψη καθεδρικών, ούτε χρυσόλαμπρους πολυελαίους και μαρμαρένιους θρόνους μεγαλόπρεπων ναών· τίποτε το κραυγαλέο και το εκκωφαντικό.

Η γραφή του ανοίγει ένα ερημοκκλήσι, όπου τη σκοτεινάδα του τρυπούν οι αχτίνες μέσα από τα μικρά θυρώματα και τους σιδερένιους σταυρούς των οφθαλμών στους ασβεστωμένους τοίχους του, και όπου οι αγιογραφίες των παλιών μαυρισμένων εικονισμάτων του σε κοιτούν με εκείνη την οικεία, προγονική σοφία τους μέσα από το παλιό δρύινο εικονοστάσι.

Θάνος Σ. Μικρούτσικος, Ένας νέος για τον Νίκο Καββαδία

Ο Νίκος Καββαδίας (1910 - 1975)

 

Βρέθηκα τις προάλλες στο σπίτι ενός φίλου που γιόρταζε. Μουσική συνόδευε τις συζητήσεις, το φαγητό και το ποτό και κάποια στιγμή —όπως μου συμβαίνει συχνά— άρχισαν ν’ ακούγονται τα τραγούδια του Ν. Καββαδία. Αυτό στάθηκε αφορμή να μαζευτούμε σε μια γωνιά του σαλονιού και να ξεκινήσει μια συζήτηση γύρω απ’ τον ποιητή. Υπήρχαν στην παρέα λογοτέχνες, ποιητές, αλλά και νέοι άνθρωποι, φοιτητές, ως επί το πλείστον, που δεν είχαν καμιά ειδική σχέση με την ποίηση.

Ανδρέας Δρυμιώτης, Ιστορίες με λύκους

  

Γκρίζος λύκος (πηγή: Βικιπαίδεια)

Το σημερινό σημείωμά μου είναι πολύ διαφορετικό. Ασχολούμαι με ένα θέμα για το οποίο δεν ισχυρίζομαι ότι είμαι ειδικός. Μου προκάλεσε όμως μεγάλο ενδιαφέρον και θεώρησα ότι αξίζει να το προβάλω. Η ιστορία ξεκίνησε με μια είδηση που δημοσιεύθηκε στο ihunt.gr, την οποία σας παραθέτω.

«Σε μια πρωτοφανή ενέργεια για τα ελληνικά δεδομένα, η Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών, μέσω του εισαγγελέα Προστασίας Ζώων, διέταξε την άμεση απομάκρυνση συγκεκριμένου αριθμού λύκων από την Πάρνηθα. Η εντολή δόθηκε για λόγους δημόσιας ασφάλειας αλλά και για την προστασία του κόκκινου ελαφιού, ενός ιδιαίτερα σημαντικού είδους της άγριας πανίδας που ζει στην περιοχή.

Η απόφαση κινητοποίησε άμεσα το υπουργείο Περιβάλλοντος και τις αρμόδιες δασικές αρχές, οι οποίες καλούνται να υλοποιήσουν ένα ιδιαίτερα σύνθετο και τεχνικά απαιτητικό σχέδιο. Στόχος είναι οι λύκοι να μεταφερθούν σε ορεινές περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, όπου –θεωρητικά– θα μπορέσουν να ζήσουν σε πιο κατάλληλο περιβάλλον».

Στη συνέχεια το θέμα απασχόλησε για λίγο τα ΜΜΕ και μετά χάθηκε. Δεν είμαι φυσιοδίφης, αλλά μου αρέσουν πολύ τα ντοκιμαντέρ και θυμήθηκα ότι στο παρελθόν είχα δει ένα ντοκιμαντέρ σχετικά με την επαναφορά των λύκων στο Εθνικό Πάρκο Yellowstone των ΗΠΑ. Η επαναφορά σημαίνει ότι προηγουμένως είχε γίνει απομάκρυνση, κάτι σαν αυτό που επιχειρείται στην Ελλάδα. Μια σύντομη περίληψη μπορείτε να δείτε στο youtube. Αξίζει τον κόπο, γιατί θα μάθετε πολλά πράγματα που δεν είναι άμεσα φανερά.

Αντί, λοιπόν, να σας δώσω τη δική μου ιστορία για τους λύκους στο Yellowstone Park, χρησιμοποίησα τη σύγχρονη τεχνολογία για τον σκοπό αυτό. Ζήτησα από το askgpt.app να μου «γράψει» για τους λύκους του Yellowstone και στη συνέχεια ζήτησα από το Google Translate να μου μεταφράσει το κείμενο στα ελληνικά. Ιδού το αποτέλεσμα:

«Στην καρδιά της τεράστιας ερημιάς του εθνικού πάρκου Yellowstone εκτυλίχθηκε μια αξιοσημείωτη ιστορία μεταμόρφωσης – μια ιστορία που θα γινόταν φάρος για οικολογική αποκατάσταση παγκοσμίως. Αυτή η ιστορία ξεκίνησε το 1995, με την επανεισαγωγή του γκρίζου λύκου, ενός είδους που απουσίαζε από το πάρκο για σχεδόν 70 χρόνια.

Μια φορά κι έναν καιρό το ουρλιαχτό των λύκων αντηχούσε στις κοιλάδες και τα βουνά του Yellowstone. Αλλά στις αρχές του 20ού αιώνα, αυτά τα μεγαλοπρεπή πλάσματα είχαν κυνηγηθεί μέχρι την εξαφάνισή τους στην περιοχή. Η απουσία τους άφησε ένα αισθητό κενό, πυροδοτώντας μια αλυσιδωτή αντίδραση που αναστάτωσε το οικοσύστημα. Χωρίς λύκους να τους κρατούν υπό έλεγχο, οι πληθυσμοί των αλκών (ελάφια) αυξήθηκαν δραματικά, τα οποία έτρωγαν αδηφάγα τη βλάστηση του πάρκου. Αυτή η υπερβόσκηση εμπόδισε την ανάπτυξη νεαρών δέντρων και θάμνων, οδηγώντας σε διαβρωμένες όχθες ποταμών και σημαντική μείωση της βιοποικιλότητας.

Η απόφαση να φέρουμε τους λύκους πίσω στο Yellowstone ήταν μια τολμηρή κίνηση, που ωθήθηκε από την αυξανόμενη κατανόηση των οικολογικών αλληλεξαρτήσεων. Τον Ιανουάριο του 1995 οι βιολόγοι απελευθέρωσαν την πρώτη ομάδα 14 λύκων στο πάρκο, μεταφέροντάς τους από τον Καναδά. Αυτοί οι λύκοι, που εξερευνούσαν προσεκτικά το νέο τους σπίτι, δεν γνώριζαν τον βαθύ αντίκτυπο που θα είχαν.

Καθώς οι λύκοι εγκαταστάθηκαν, άρχισαν να κυνηγούν τις άφθονες άλκες. Αλλά δεν ήταν μόνο η μείωση του αριθμού των αλκών που πυροδότησε την αλλαγή – ήταν η αλλαγή στη συμπεριφορά των αλκών. Δεν μπορούσαν πλέον να μένουν άνετα στα ανοιχτά λιβάδια και στις όχθες των ποταμών. Η παρουσία λύκων σήμαινε ότι έπρεπε να παραμείνουν σε εγρήγορση, να κινούνται πιο συχνά και να αποφεύγουν ορισμένες περιοχές. Αυτή η μετατόπιση επέτρεψε στα χόρτα, την ιτιά και τη λεύκα (aspen) να αναπηδήσουν, κάτι που είχε αποτέλεσμα ντόμινο στο οικοσύστημα.

Η αναζωπύρωση της βλάστησης στις όχθες του ποταμού σταθεροποίησε το έδαφος, μειώνοντας τη διάβρωση και βελτιώνοντας την ποιότητα του νερού. Αυτή η αναζωογόνηση δημιούργησε ένα πιο φιλόξενο περιβάλλον για τους κάστορες, ο αριθμός των οποίων είχε μειωθεί λόγω έλλειψης τροφής. Καθώς οι κάστορες επέστρεφαν, κατασκεύασαν φράγματα, τα οποία με τη σειρά τους δημιούργησαν λίμνες που υποστήριζαν ψάρια, αμφίβια και μυριάδες άλλα είδη.

Τα πουλιά βρήκαν νέες θέσεις φωλεοποίησης στα αναγεννημένα δέντρα και οι αρκούδες γκρίζλι του πάρκου επωφελήθηκαν από την αυξημένη παραγωγή μούρων. Ακόμη και τα ποτάμια του πάρκου άλλαξαν πορεία, γίνονται πιο σταθερά και λιγότερο επιρρεπή στις δραματικές αλλαγές που προκαλούνται από τη διάβρωση. Ουσιαστικά, η επιστροφή των λύκων πυροδότησε έναν «τροφικό καταρράκτη», έναν όρο που χρησιμοποιείται από τους οικολόγους για να περιγράψει τη διαδικασία με την οποία οι κορυφαίοι θηρευτές επηρεάζουν έμμεσα διάφορα άλλα είδη και το φυσικό περιβάλλον.

Αυτή η μεταμόρφωση δεν ήταν χωρίς προκλήσεις και διαμάχες. Οι κτηνοτρόφοι και οι τοπικές κοινότητες είχαν ανησυχίες για την ασφάλεια των ζώων τους, φοβούμενοι ότι οι λύκοι θα ξεφύγουν από τα όρια των πάρκων. Για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων οι διαχειριστές άγριας ζωής εφάρμοσαν στρατηγικές για τον μετριασμό των συγκρούσεων, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων αποζημίωσης για απώλειες ζώων. Με τον καιρό, τα οφέλη της παρουσίας των λύκων έγιναν όλο και πιο εμφανή, όχι μόνο για τη βιοποικιλότητα αλλά και για τον τουρισμό, καθώς επισκέπτες από όλο τον κόσμο συνέρρεαν στο Yellowstone για να δουν αυτά τα ζώα στο φυσικό τους περιβάλλον.

Η ιστορία των λύκων του Yellowstone έγινε η λυδία λίθος για τους οικολόγους που υποστήριζαν τις προσπάθειες επαναφοράς σε παγκόσμιο επίπεδο. Απέδειξε πώς η επαναφορά ενός μεμονωμένου είδους μπορεί να θεραπεύσει ένα ολόκληρο οικοσύστημα, προσφέροντας ελπίδα σε άλλες περιοχές όπου οι ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν διαταράξει τις φυσικές ισορροπίες. Από τα υψίπεδα της Σκωτίας μέχρι τα δάση της Ευρώπης, παρόμοια έργα εμπνεύστηκαν από το Yellowstone, με στόχο την αποκατάσταση της οικολογικής ταπετσαρίας με την επανεισαγωγή ζώων όπως οι λύγκες, οι βίσονες και τα άγρια άλογα.

Καθώς περνούσαν τα χρόνια, οι λύκοι του Yellowstone ευδοκιμούσαν και ο αριθμός τους μεγάλωνε. Σχηματίστηκαν αγέλες, η κάθε μία με τη δική της περιοχή και κοινωνική δομή, συμβάλλοντας στο δυναμικό τοπίο του πάρκου. Η επιτυχία του έργου επανεισαγωγής προκάλεσε ενδιαφέρον για περαιτέρω έρευνα, οδηγώντας σε μια βαθύτερη κατανόηση των σχέσεων αρπακτικών – θηραμάτων και της πολυπλοκότητας της διαχείρισης του οικοσυστήματος.

Σήμερα, η κληρονομιά της επανεισαγωγής του λύκου στο Yellowstone συνεχίζει να διαμορφώνει την περιβαλλοντική πολιτική και τις στρατηγικές διατήρησης. Λειτουργεί ως υπενθύμιση της ανθεκτικότητας της φύσης και των βαθιών συνδέσεων που υπάρχουν στον φυσικό κόσμο. Το ουρλιαχτό του λύκου αντηχεί τώρα για άλλη μια φορά στην απέραντη έκταση του Yellowstone, ένα σύμβολο ανανέωσης και της διαρκούς δύναμης της οικολογικής αρμονίας».

Αυτή είναι η αφήγηση της τεχνητής νοημοσύνης σε μετάφραση υπολογιστή. Τη βρήκα ικανοποιητική και καλό παράδειγμα. Θα σας δώσω όμως και μερικές άλλες σημαντικές πληροφορίες. Το 1995, όταν επανήλθαν οι λύκοι, τα ελάφια ήταν 17.000, σήμερα είναι μόνο 4.000 Ουσιαστικά, έχουν επιβιώσει μόνο τα δυνατότερα και υγιέστερα. Ωφελημένoι ήταν και οι επικονιαστές (μέλισσες και colibri) γιατί έβρισκαν περισσότερα λουλούδια. Επιπλέον εμφανίστηκαν ξανά τα αρπακτικά, αετοί και γύπες, γιατί έβρισκαν εύκολη και άφθονη τροφή στα κουφάρια των ελαφιών.

Είμαι βέβαιος ότι τώρα έχετε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το θέμα. Ο δικός μου προβληματισμός πάει αλλού. Στις ΗΠΑ, η απόφαση για την απομάκρυνση των λύκων έγινε το 1928, με τα δεδομένα της εποχής εκείνης, από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Αλιείας των ΗΠΑ, και όχι από έναν εισαγγελέα πρωτοδικών. Με τη γνώση που υπάρχει σήμερα, είναι να απορεί κάποιος με την επιπολαιότητά μας. Πάμε να διαταράξουμε ένα οικοσύστημα χωρίς μελέτη για τις επιπτώσεις, ενώ έχουμε παραδείγματα από όλο τον κόσμο ότι η διατάραξη ενός οικοσυστήματος έχει τρομακτικές αρνητικές συνέπειες. Για άλλη μια φορά συμπεριφερόμαστε σαν να είμαστε ο μοναδικός λαός στον κόσμο που ΔΕΝ θέλει να μαθαίνει από τις εμπειρίες άλλων χωρών.

Πριν κλείσω, και πάλι επικαλούμαι την ενοχλητική μνήμη μου. Ο πλέον αδικημένος πρωθυπουργός της Ελλάδας, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ήταν ο πρώτος που διατύπωσε την άποψη ότι τη μεγαλύτερη καταστροφή στα δάση μας την κάνουν τα φυτοφάγα ζώα (οικόσιτα και άγρια) τα οποία τρώνε τα βλαστάρια και δεν αφήνουν τα δάση να αναγεννηθούν. Σαν ο εξυπνότερος λαός του κόσμου, τη σωστή αυτή άποψη την ειρωνευτήκαμε. Για άλλη μια φορά ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης δικαιώνεται στις… ΗΠΑ!

Ο κ. Ανδρέας Γ. Δρυμιώτης είναι σύμβουλος επιχειρήσεων

πηγή: Καθημερινή

 

Θέλω κι άλλο!

Διαβάστε περισσότερες ιστορίες διατάραξης της ισορροπίας των οικοσυστημάτων στα αποσπάσματα από το βιβλίο του Γιάννη Μανέτα, Η ζωή σήμερα, άλλοτε, αλλού και στο μέλλον, Η λογική των βιολογικών συστημάτων, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2018

 ❦

Τάκης Παππάς, Πότε μια χώρα τα πάει καλά;

πηγή εικόνας: liberal.gr

Τι σημαίνει για μια δημοκρατική ευρωπαϊκή χώρα να «τα πηγαίνει καλά»; Είναι οι μακροοικονομικοί δείκτες; Η ευτυχία των πολιτών; Οι χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα; Όσο κι αν θέλουμε να βρούμε μια μοναδική απάντηση, η πραγματικότητα είναι πάντα πιο σύνθετη. Υπάρχουν όμως πέντε βασικά κριτήρια που μας δείχνουν την πραγματική εικόνα.

Γιώργος Στούμπος, Ο θαυμαστός νέος κόσμος της τεχνητής νοημοσύνης

πηγή: Καθημερινή

Ο πολιτισμός χαρακτηρίζεται από τη διαχρονική και συνεχή αναζήτηση γνώσης σε όλους τους τομείς της επιστήμης, καθώς και την εξέλιξη της φιλοσοφίας, της τέχνης και της λογοτεχνίας. Αυτή η διαδικασία, που έχει διαρκέσει χιλιετίες, φαίνεται να μεταμορφώνεται απότομα και ριζικά. Η έλευση της τεχνητής νοημοσύνης (Τ.Ν.) μπορεί, δυνητικά, να παράγει και να αναπαράγει γνώση αυτενεργώντας. Επίσης θα παρέχει τη δυνατότητα άμεσης διάδοσης της γνώσης με ελάχιστο κόστος σε όλους τους πολίτες, στις κοινωνίες, στις κυβερνήσεις, στις επιχειρήσεις, στα πανεπιστήμια και στους χώρους εργασίας.