Ο Τσάρλι Τσάπλιν και ο Τζάκι Κόγκαν στην ταινία "Το Χαμίνι" (1921) Πηγή Βικιπαίδεια
Μετά το γάμο, η εγκυμοσύνη της Μίλντρεντ αποδείχθηκε ανύπαρκτη. Πέρασαν αρκετοί μήνες και εγώ δεν είχα τελειώσει παρά μόνο μια κωμωδία τριών μπομπίνων, την Ηλιόλουστη Πλευρά, και αυτή ήταν σαν να μου έβγαζαν το δόντι. Δεν ήθελε ρώτημα, ο γάμος είχε επιπτώσεις στη δημιουργική μου ικανότητα. Μετά την Ηλιόλουστη Πλευρά, μου ήταν αδύνατον να βρω κάποια καινούργια ιδέα.
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
Όλες οι οδηγίες για τη διδασκαλία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Γυμνάσιο περιλαμβάνονται στο ηλεκτρονικό έγγραφο (σελ. 28) του Υπουργείου Παιδείας. Παρακάτω θα διαβάσετε τα κυριότερα σημεία:
Τα Άγια Πάθη δια χειρός Θεοφάνους του Κρητός. Από τις τοιχογραφίες στην Ιερά Μονή Σταυρονικήτα του Αγίου Όρους. Έκδοση Ι. Μ. Σταυρονικήτα, Άγιον Όρος 1986. [πηγή: Εικαστικόν]
Παντελής Καλιότσος, Πασχαλινή ιστορία
Βασικά σημεία
Τα περιστατικά
Στο συγκεκριμένο διήγημα ο συγγραφέας παρουσιάζει τα γεγονότα με έναν απλό και συνηθισμένο τρόπο: ξεκινά από την αρχή της ιστορίας και προχωρά την αφήγηση ως το τέλος της, την κορύφωσή της. Ας δούμε τα βασικά περιστατικά με βάση τις χρονικές ενδείξεις:
Ο Ιρλανδός θεατρικός συγγραφέας, μυθιστοριογράφος και κριτικός Όσκαρ Ουάιλντ (1854-1900)
Όσκαρ Ουάιλντ, Ο πιστός φίλος
Βασικά σημεία
1η ενότητα (αρχή ... "είναι ολοφάνερο", σελ. 175)
Πρωταγωνιστές του αφηγήματος είναι ο μικρούλης Χάνς και ο μυλωνάς:
(α) ο μικρούλης Χάνς είναι ένας φιλότιμος, καλός αλλά και κάπως αφελής νεαρός, που ζει σ' ένα χωριό. Ασχολείται με τον κήπο του και πουλάει φρούτα και λουλούδια για να ζήσει. Όμως, είναι φτωχός και το σπίτι του είναι κρύο τον χειμώνα.
Ο σερ Τσαρλς Σπένσερ "Τσάρλι" Τσάπλιν (1889−1977) σε φωτογραφία του 1920 Πηγή: Βικιπαίδεια
Ντίνος Δημόπουλος, Ο Σαρλό και το αθάνατο νερό
Βασικά σημεία
Ο συναισθηματικός κόσμος του Πέτρου Ο συγγραφέας ζωγραφίζει με λεπτομέρειες τον συναισθηματικό κόσμο του Πέτρου. Είναι λογικό, γιατί η πρώτη φορά στο σινεμά είναι πρωτόγνωρη εμπειρία και γεννά ποικίλα συναισθήματα στον μικρό. Έτσι, ο Πέτρος την προηγούμενη νύχτα μένει ξάγρυπνος, γιατί η αγωνία και η ανυπομονησία του δεν τον αφήνουν να κοιμηθεί.
Πετρόχτιστο αρχοντικό με σαχνισιά (τώρα Ενδυματολογικό Μουσείο Καστοριάς) [πηγή: about Kastoria]
Νίκος
Θέμελης, Η αφήγηση του αρχιμάστορα
Βασικά
σημεία
1. Οι χτίστες στα τέλη του 19ου αιώνα (α) ποιες οι συνθήκες εργασίας τους;
Από το απόσπασμα φαίνεται ότι οι χτίστες δούλευαν ομαδικά: με κάποιον επικεφαλής συγκροτούσαν συνεργείο και αναλάμβαναν το χτίσιμο μικρών και μεγάλων σπιτιών αλλά και εκκλησιών. Μπορούσαν να εργαστούν και σε τόπους που ήταν μακριά από την ιδιαίτερη πατρίδα τους. Οι καιρικές συνθήκες δεν τους επηρέαζαν, αλλά κοιτούσαν να εκμεταλλευτούν κατά το δυνατόν την καλοκαιρία. Ζητούσαν δίκαιη αμοιβή για τη δουλειά τους και φρόντιζαν ώστε ο πελάτης να τους εξασφαλίσει διατροφή και διαμονή για όσον καιρό επρόκειτο να εργαστούν.
Λίγο μετά τα Θεοφάνια του 1886, με το που πιάσανε οι πρώτες Αλκυονίδες, κινήσαμε ξανά όλοι μαζί από Ήπειρο για Μυτιλήνη. Μαζί με τον αδερφό μου ήμασταν επτά, εγώ έκανα κουμάντο. [...] Oύτε η απόσταση μας τρόμαζε ούτε το καταχείμωνο, ήμασταν συνηθισμένοι. Μ' ένοιαζε μόνο να προκάνουμε να εκμεταλλευτούμε τις Αλκυονίδες όλες, πράγμα σημαντικό για το ξεκίνημα, να θεμελιώσουμε και να σηκώσουμε στα δύο μέτρα. [...]
Χτίζαμε σπίτια όπου κι αν μας καλούσανε. Σπίτια αρχοντικά, σπίτια απλών ανθρώπων, μέχρι και εκκλησίες, αρκεί να εξασφαλίζαμε όσο καλά γινόταν μια δίκαιη αμοιβή και την αποπληρωμή της. Στη συμφωνία πάντα έμπαινε η εξασφάλιση τροφής και στέγης.
Το θέατρο σκιών, το γνωστό αυτό είδος του λαϊκού θεάματος, έχει αφετηρία του την Άπω Ανατολή. Με τη μεσολάβηση των Αράβων και των Τούρκων φτάνει στα Βαλκάνια και στην Ελλάδα. Στον εξελληνισμό του τουρκικού Karagöz σημαντικό ρόλο έπαιξε, γύρω στα 1880, ο Πατρινός καραγκιοζοπαίχτης Μίμαρος. Κορυφαία είναι και η συμβολή του Αντώνη Μόλλα, ο οποίος εμπλούτισε τον Καραγκιόζη με αντιπροσωπευτικούς ελληνικούς τύπους (γύρω στα 1920).
Το απόσπασμα έχει την αξία του περισσότερο ως αυθεντική μαρτυρία και λιγότερο ως λογοτεχνικό κείμενο, χωρίς ωστόσο να στερείται αισθητικών αρετών. άλλωστε, το ημερολογιακό είδος, εκτός από την ιστορική αξία που έχει, χαρακτηρίζεται από αμεσότητα και ζωντάνια. Η ανάγλυφη παρουσίαση των διαφορετικών αντιδράσεων του πλήθους (αγωνία, πόνος, συγκίνηση, πανικός, ψυχραιμία), τα κλιμακούμενα συναισθήματα του αφηγητή (έξαψη, απάθεια, ενθουσιασμός, υπερηφάνεια κ.λπ.), οι συχνές αναφορές στον ωραίο καιρό και τις περιοχές της Αθήνας, δημιουργούν ένα ζωντανό σκηνικό μέσα στο οποίο ξεδιπλώνεται μια σημαντική σελίδα της νεότερης ιστορίας μας.
Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, βιβλίο εκπαιδευτικού, σελ.61
Το ποίημα, χαρακτηριστικό δείγμα παραδοσιακής ποίησης, αποτελείται από 4 οκτάστιχες στροφές. Η ομοιοκαταληξία του είναι πλεκτή. Σε κάθε στροφή ομοιοκαταληκτούν οι στίχοι 1-3, 2-4, 5-7 και 6-8.
2. Οι εικόνες του ποιήματος
Στο ποίημα συναντάμε καθαρά θαλασσινές εικόνες: στην 1η στροφή βλέπουμε την εικόνα του ήλιου που καθρεφτίζεται στη γαλανή θάλασσα και την εικόνα των μικρών ψαριών που παίζουν στα ασημένια κύματα· στη 2η στροφή πρωταγωνιστεί ένα δελφίνι που κολυμπά δίπλα στο καράβι και τυλίγεται με τους αφρούς των κυμάτων· στην 3η στροφή οι γλάροι πετούν γύρω από τα ξάρτια του καραβιού και βουτούν στο νερό· το ποίημα ολοκληρώνεται με την 4η στροφή, όπου βλέπουμε την εικόνα των καραβιών που αρμενίζουν στη θάλασσα.
3. Η ατμόσφαιρα του ποιήματος
Το ποίημα έχει χαρούμενο και ειρηνικό τόνο. Οι ζωηρές και λαμπερές εικόνες που διαλέγει ο ποιητής παρουσιάζουν την ειδυλλιακή και μαγευτική πλευρά της θάλασσας και της θαλασσινής ζωής.
4. Σχήματα λόγου
(α) μεταφορές:- Γλυκά φυσά ο μπάτης: η λέξη γλυκά δεν αναφέρεται βέβαια στη γεύση του ανέμου, αλλά στον ήρεμο τρόπο που πνέει και στην ευχάριστη αίσθηση που δημιουργεί.
- ψαράκια χρυσοφτέρωτα / σε κύματα ασημένια: το επίθετο χρυσοφτέρωτα σημαίνει όχι ότι τα ψάρια έχουν φτερά φτιαγμένα από χρυσό αλλά πως τα φτερά τους είναι λαμπερά, όπως το χρυσάφι. Τη λευκή και εκτυφλωτική λάμψη των κυμάτων τονίζει και το επίθετο ασημένια στον επόμενο στίχο. - χιονοπλασμένοι γλάροι: το επίθετο δηλώνει ότι οι γλάροι είναι κατάλευκοι, λες και πλάστηκαν από χιόνι. (β) παρομοίωση: - Και γύρω καραβάκια [...] σαν άσπρα προβατάκια: η παρομοίωση κάνει μια σύγκριση. Εδώ τα καράβια συγκρίνονται με/παρομοιάζονται με πρόβατα. Όπως τα πρόβατα βόσκουν τριγυρίζοντας αμέριμνα στο λιβάδι, έτσι και τα καράβια αρμενίζουν ήσυχα στην θάλασσα.
❧
Μερικές ζωγραφιές μαθητριών και μαθητών, εμπνευσμένες από το ποίημα του Δροσίνη:
Στιχουργική Το ποίημα είναι σονέτο. Τα βασικά χαρακτηριστικά είναι: (α) αποτελείται από 14 στίχους. (β) οι στίχοι αυτοί είναι οργανωμένοι σε 2 τετράστιχες και 2 τρίστιχες στροφές. (γ) στις 2 πρώτες στροφές η ομοιοκαταληξία είναι σταυρωτή, δηλαδή ομοιοκαταληκτούν ο 1ος στίχος με τον 4ο και ο 2ος με τον 3ο. Στις επόμενες συναντούμε ζευγαρωτή και πλεχτή ομοιοκαταληξία.
Εικόνες (α) του παραμυθιού: οι εικόνες της α΄ στροφής· στην β΄ στροφή η εικόνα των παραμυθικών προσώπων που τραγουδούν γύρω από το κρεβάτι της γιαγιάς· στη γ΄ στροφή ο Δράκος και ο Αράπης. (β) της πραγματικότητας: στην β΄ στροφή η εικόνα του κρεβατιού της γιαγιάς με τις λαμπάδες· στην δ΄ στροφή η εικόνα της γονατισμένης μάνας προφανώς μπροστά στο κρεβάτι της γιαγιάς. (γ) μεταφυσική: η εικόνα του Αρχαγγέλου στην δ΄ στροφή.
Ερμηνεία Το ενδιαφέρον στο ποίημα είναι η διαπλοκή της φαντασίας και της πραγματικότητας πάνω σε ένα δραματικό γεγονός. Η αφηγηματική φωνή ανήκει σε ένα μικρό παιδί που αντικρίζει την ετοιμοθάνατη γιαγιά του στο κρεβάτι. Το παιδάκι συνδέει το αγαπημένο πρόσωπο με τα παραμύθια και βλέπει (με τα μάτια της φαντασίας φυσικά) όλους τους ήρωες των αγαπημένων παραμυθιών να κυκλώνουν το κρεβάτι της γιαγιάς του. Στην γ΄ στροφή έρχεται το παράπονο: κανένας από τους ήρωες αυτούς δεν μπορεί να σώσει τη γιαγιά του με το αθάνατο νερό –δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα στην πραγματική ζωή. Στην δ΄ στροφή η ύστατη στιγμή πλησιάζει: η μάνα είναι γονατισμένη (ίσως να προσεύχεται) και το παιδί βλέπει (πάλι με τα μάτια της φαντασίας) τον Αρχάγγελο να πλησιάζει για να πάρει τη γιαγιά μαζί του.
Το ποίημα μπορεί να διδαχθεί και στα πλαίσια της ενότητας Παραδοσιακή και Μοντέρνα Ποίηση της Α΄ λυκείου ως ποίημα αντιπροσωπευτικό του Συμβολισμού.Ακολουθούν ενδεικτικά θέματα που θα μπορούσαν να τεθούν σε διαγώνισμα ή στις εξετάσεις:
Α. Να εντάξετε το ποίημα στην παραδοσιακή ή στη μοντέρνα ποίηση, αφού σχολιάσετε τα εξής στοιχεία: τη σχέση τίτλου και περιεχομένου, την ομοιοκαταληξία και την οργάνωση σε στροφές.
Β1. Να χαρακτηρίσετε, με παραδείγματα από το ποίημα, τη γλώσσα που χρησιμοποιεί ο ποιητής: πλησιάζει τον ακαδημαϊκό λόγο ή την καθημερινή λαϊκή ομιλία; Για ποιο λόγο νομίζετε ότι κάνει αυτήν την επιλογή; Στην απάντησή σας να λάβετε υπόψη και την αφηγηματική φωνή από την οποία ακούμε την ποιητική ιστορία.
Β2. Στο ποίημα διαπλέκονται εικόνες του παραμυθιού και της πραγματικότητας. Να τις αποδώσετε σε γενικές γραμμές.
Γ. Ποια βασικά στοιχεία του Συμβολισμού εντοπίζετε στο ποίημα;
Δ. Να αναπτύξετε το νόημα των δύο τελευταίων στροφών σε δύο παραγράφους.
