Η νεοελληνική ποίηση στον 20ό αιώνα: ομιλία του Ντ. Χριστιανόπουλου

Στη συγκεκριμένη ομιλία ο θεσσαλονικιός ποιητής και κριτικός Ντίνος Χριστιανόπουλος κάνει μια σύντομη επισκόπηση της νεοελληνικής ποίησης του 20ου αιώνα. Αναφέρεται στα σημαντικότερα ποιητικά ρεύματα, τους κυριότερους εκπροσώπους καθώς και στα βασικότερα προβλήματα που αντιμετώπισαν. Η ομιλία δεν είναι πρόσφατη: πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2000 στην Πάτρα. Σε αυτήν τη διεύθυνση μπορείτε να δείτε το βίντεο στο YouTube.

Επειδή η ομιλία είναι μεγάλη (πάνω από μιάμιση ώρα) και επειδή πιστεύω ότι αξίζει τον κόπο να έχει υπόψη του ο ενδιαφερόμενος την οπτική του Χριστιανόπουλου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θεωρώ πλήρη και απολύτως αντικειμενική την ανάλυσή του, απομαγνητοφώνησα το βασικά σημεία της ομιλίας για τους βιαστικούς. Νομίζω όμως ότι είναι καλύτερο να απολαύσει κανείς την ομιλία στο βίντεο -ο Χριστιανόπουλος έχει έναν εντελώς ιδιαίτερο τρόπο να μιλά για πράγματα που τον απασχολούν. Τόνισα τους κύριους άξονες, ενώ σε αγκύλες πρόσθεσα μερικά επεξηγηματικά σχόλια.

Κ.Π. Καβάφης, 27 Ιουνίου 1906, 2 μ.μ. (δημιουργική εργασία)

Βιογραφία του Κωνσταντίνου Καβάφη

Γεραντίδου Μαρία

Νταβίτκοβα Εληονώρα

O Κωνσταντίνος Kαβάφης, γιος του Πέτρου-Ιωάννη Ιωάννου Καβάφη και της Χαρίκλειας Γεωργάκη Φωτιάδη, γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου στις 29 Απριλίου 1863. Oι γονείς του ήταν Kωνσταντινουπολίτες και ο Φαναριώτης προπάππος του Πέτρος Kαβάφης (1740-1804) διετέλεσε Γραμματέας του Oικουμενικού Πατριαρχείου.

Μια διάλεξη για τον Καβάφη

Ο καθηγητής Δημήτρης Πολυχρονάκης μιλά για τον κριτικό Καβάφη. Μπορείτε να παρακολουθήσετε το βίντεο και στο YouTube (αρχίζει στο 6΄). Για όσους δεν αντέχουν τις ομιλίες, ακολουθεί μια απομαγνητοφώνηση των κύριων σημείων της διάλεξης. Στο τέλος υπάρχουν και οι απαντήσεις του ομιλητή σε ερωτήσεις του κοινού. Οι υπογραμμίσεις είναι δικές μου.

Ο Γιώργος Σεφέρης για τον Καβάφη

Ο Σεφέρης για τη χρήση της Ιστορίας από τον Καβάφη

Έτσι συλλογιζόμαστε τον Καβάφη, τον ιστορικό ποιητή, δηλαδή τον ποιητή που η χρήση της Ιστορίας –η συγκινησιακή χρήση της Ιστορίας- του επιτρέπει να εκφραστεί καλύτερα. […] Οι εποχές που του παρέχουν τους ήρωές του δεν είναι γι’ αυτόν απλές αναδρομές ή προφάσεις, είναι ζωντανά πράγματα και παρόντα, που του επιτρέπουν να κινήσει τα πρόσωπά του όπως το θέλει η ιδιοσυγκρασία του.[1] 

Ο Τίμος Μαλάνος για τον Καβάφη

Τίμος Μαλάνος (1897-1984). Πηγή: ΕΚΕΒΙ

 

Παρακάτω θα βρείτε δύο αποσπάσματα από το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του αλεξανδρινού λογοτέχνη και κριτικού Τίμου Μαλάνου [περισσότερες λεπτομέρειες στο σημείωμα του ΕΚΕΒΙ] με τίτλο Ο Καβάφης (εκδ. Δίφρος, 1957). Ο Μαλάνος, πέρα από τα πολύτιμα σχόλια που κάνει για το έργο του ποιητή, αναφέρει και πολλές πληροφορίες για τη ζωή και τον χαρακτήρα του Καβάφη, τα οποία εμπλουτίζει με στιγμιότυπα της προσωπικής του ζωής.

Κ.Π. Καβάφης: είπαν για το έργο του...

Η αρχαιομάθεια του Καβάφη

Ένα άλλο στοιχείο είναι η μεγάλη αρχαιομάθεια του Καβάφη. Ο Καβάφης δεν διάβαζε απλά τους αρχαίους, αλλά σε πολλά θέματα ταυτιζόταν απόλυτα μαζί τους, όπως ομολογεί ο ίδιος σε ένα αυτόγραφο σημείωμά του. «Εργάζομαι σαν τους αρχαίους. Έγραφαν ιστορία, έκαμναν φιλοσοφία, δράματα μυθολογικής τραγικότητος –ερωτοπαθείς– τόσοι τους –όμοια σαν εμένα».

Ράιος Δημ., καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας του Παν. Ιωαννίνων

Κ.Π. Καβάφης, στιγμιότυπα από τη ζωή του

Γρηγόριος Ξενόπουλος, Ένας ποιητής 

Είναι νέος, αλλ’ όχι εις την πρώτην νεότητα. Βαθειά μελαχροινός ως γηγενής της Αιγύπτου, με μαύρον μουστακάκι, με γυαλιά μύωπος, με περιβολής αλεξανδρινού κομψευομένου, αγγλίζουσαν ελαφρότατα, και με φυσιογνωμίαν συμπαθή, η οποία όμως εκ πρώτης όψεως δεν λέγει πολλά πράγματα. Υπό το εξωτερικόν εμπόρου, γλωσσομαθούς κ’ ευγενεστάτου και κοσμικού, κρύπτεται επιμελώς ο φιλόσοφος και ο ποιητής. Η ομιλία του η ζωηρά, η σχεδόν στομφώδης και υπερβολική, και οι τρόποι του οι πάρα πολύ αβροί, και όλες εκείνες οι ευγένειές του και οι τσιριμόνιες, εκπλήττουν κάπως ένα Αθηναίον, συνειθισμένον με την σεμνήν απλότητα και την δειλήν αφέλειαν και την αγαθήν αδεξιότητα των λογίων μας. Ο κ. Καβάφης, υπό την έποψιν αυτήν, είναι ο αντίπους του κ. Πορφύρα. Πρέπει να τον γνωρίσει κανείς αρκετά, δια να πεισθή ότι είναι ο ίδιος άνθρωπος που έγραψε τα ωραία εκείνα ποιήματα. Διότι σιγά-σιγά θ’ αναγνωρίση, ότι αυτά που λέγει ο αλεξανδρινός έμπορος με τόσον παράξενον τρόπον, είναι γεμάτα γνώσιν και παρατήρησιν, και κάπου-κάπου θα συλλάβη και μερικά αστραπάς των μαύρων ματιών, από τα γυαλιά, που διανοίγουν ολόκληρον κόσμον, και προδίδουν –δόξα σοι ο Θεός!– τον άνθρωπον της ευρείας σκέψεως και της καλλιτεχνικής ιδιοφυΐας…

από το ιστορικό άρθρο του Γρ. Ξενόπουλου, το πρώτο που γράφηκε για τον Καβάφη, 

δημοσιευμένο στα «Παναθήναια» στις 30 Νοεμβρίου 1903.

Κ.Π.Καβάφης, Ιθάκη (1911)

Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη,
να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος,
γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.
Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,
τον θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι,
τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις,
αν μέν’ η σκέψις σου υψηλή, αν εκλεκτή
συγκίνησις το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει.
Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,
τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις,
αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου,
αν η ψυχή σου δεν τους στήνει εμπρός σου.

Κ. Π. Καβάφης, Περιμένοντας τους βαρβάρους (1898)

— Τι περιμένουμε στην αγορά συναθροισμένοι;

        Είναι οι βάρβαροι να φθάσουν σήμερα.

— Γιατί μέσα στην Σύγκλητο μια τέτοια απραξία;
  Τι κάθοντ’ οι Συγκλητικοί και δεν νομοθετούνε;

        Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα.
        Τι νόμους πια θα κάμουν οι Συγκλητικοί;
        Οι βάρβαροι σαν έλθουν θα νομοθετήσουν.

Κωνσταντίνος Καβάφης (1863-1933) - βασικά χαρακτηριστικά του έργου του

 

Βασικά χαρακτηριστικά του έργου του

 

Κύριο γνώρισμα του Καβάφη είναι ο πρωτοποριακός χαρακτήρας της γραφής του, που έγκειται στη χρήση ιδιότυπων εκφραστικών τρόπων, όπως της ειρωνείας, της πεζολογίας, της δραματικότητας, του ρεαλισμού κ.ά. Η συνηθέστερη πηγή έμπνευσής του είναι η ιστορία, από την οποία δανείζεται ποικίλα προσωπεία για να διατυπώσει γενικότερους προβληματισμούς για τον Άνθρωπο. Ιδιαίτερα έλκεται από τις εποχές παρακμής, που του δίνουν αφορμή για να σαρκάσει για τη ματαιότητα των ανθρωπίνων, αλλά και να προβάλει την τραγική διάσταση της ανθρώπινης φύσης, ιδιαίτερα όταν μέσα στον άνθρωπο συγκρούονται αντίθετες έννοιες, όπως το χρέος και η αδυναμία, η αξιοπρέπεια και η ροπή προς το «κακό», η επιθυμία και η «κοινωνική ηθική», το «ναι» και το «όχι» κ.ά.