Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου (1) - διδακτέα ύλη και νέος τρόπος εξέτασης (ενημέρωση Οκτώβριος 2023)

 

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου

Διδακτέα ύλη

Από το διδακτικό βιβλίο «Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου» των Ν. Μπεζαντάκου, Ε. Λουτριανάκη κ.ά, δεν θα διδαχθούν οι ενότητες 14-18. Οι υπόλοιπες ενότητες θα διδαχθούν δύο (2) ώρες την εβδομάδα κατά την περίοδο Σεπτεμβρίου-Μαΐου. Αναλυτικές οδηγίες για τη διδασκαλία του μαθήματος περιλαμβάνονται στο ηλεκτρονικό έγγραφο (σελ. 3) του Υπουργείου Παιδείας.

 

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου (12) – Ενότητα 13η

Αναπαράσταση των δύο φίλων λίγο πριν από την επαπειλούμενη εκτέλεση, όπως τους φαντάστηκαν το 1896 οι Αμερικανοί
στο βιβλίο της Helene Guerber Story of the Greeks. (πηγή: Wikimedia Commons)

Ενότητα 13η Δάμων και Φιντίας

Μερικές πληροφορίες για τον συγγραφέα και το έργο του
Ο ιστοριογράφος Διόδωρος Σικελιώτης γεννήθηκε στο Αγύριο της Σικελίας γύρω στο 90 π.Χ. Υλικό για τον βίο του αντλούμε από το ίδιο το έργο του. Έτσι, πληροφορούμαστε ότι επισκέφθηκε την Αίγυπτο για σπουδές κατά την 180ή Ολυμπιάδα (60-56 π.Χ.). Εκτός από την ελληνική γλώσσα γνώριζε και τη λατινική, και έτσι μπόρεσε να συλλέξει πολύτιμο υλικό για το έργο του μελετώντας αρχεία στις βιβλιοθήκες της Ρώμης.

βιβλίο του καθηγητή, σελ.76-77

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου (11) – Ενότητα 11η

Η Βουκεφάλα και η Νίκαια στον Υδάσπη (πηγή: Βικιπαίδεια)

 

Ενότητα 11^η  Η αγάπη του Αλεξάνδρου για τον Βουκεφάλα

Περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Αρριανού και ειδικότερα για την Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασιν, έργο του Αρριανού στο οποίο ανήκει το παρακάτω απόσπασμα, μπορείτε να διαβάσετε σε αυτήν την ανάρτηση.

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου (10) - Ενότητα 10η

Προτομή του Σωκράτη (περ. 470 - 399 π.Χ.). Ρωμαϊκό αντίγραφο αρχαιοελληνικού έργου.
Λούβρο (πηγή: Βικιπαίδεια)

Ενότητα 10η Ο Σωκράτης για τη φιλία

 

Περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Ξενοφώντα και ειδικότερα για τα Ἀπομνημονεύματα, έργο του Ξενοφώντα στο οποίο ανήκει το παρακάτω απόσπασμα, μπορείτε να διαβάσετε σε αυτήν την ανάρτηση.

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου (9) - Ενότητα 9η

Ο ρήτορας Ισοκράτης

 

Ενότητα 9η  Ανυπέρβλητα πρότυπα

 Συμπληρωματικά υλικό για τον συγγραφέα και το έργο του

Ο Ισοκράτης είναι ένας από τους πιο γνωστούς Αθηναίους ρήτορες. Γεννήθηκε το 436 π.Χ. στον ατ­τικό δήμο Ερχιά και πέθανε λίγο μετά το 338 π.Χ. σε ηλικία περίπου 98 ετών. Καταγόταν από εύπορη οικογένεια και μαθήτευσε κοντά στον σοφιστή Γοργία, στον Πρόδικο, στον Τεισία και στον μετριοπα­θή ολιγαρχικό Θηραμένη· θεωρείται ότι ανήκε και στον κύκλο του Σωκράτη. Κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου η πατρική περιουσία του εξανεμίστηκε και ο Ισοκράτης αναγκάστηκε να ασκήσει για κάποια περίοδο το επάγγελμα του λογογράφου.

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου (8) - Ενότητα 8η

Η κύλικα του Διονύσου από τον ζωγράφο Εξηκία (περ.) [πηγή: Βικιπαίδεια]

Κείμενο και μετάφραση της άσκησης 5

Αρχαίο κείμενο	Μετάφραση
Ἀνὴρ πλούσιος Ἀθηναῖος	Ένας πλούσιος Αθηναίος
μεθ' ἑτέρων τινῶν ἔπλει.	ταξίδευε με καράβι μαζί με άλλους
Καὶ δὴ χειμῶνος σφοδροῦ γενομένου	Και όταν έγινε ισχυρή θαλασσοταραχή
καὶ τῆς νηὸς περιτραπείσης	και ανατράπηκε το πλοίο του,
οἱ μὲν λοιποὶ πάντες διενήχοντο,	οι άλλοι κολυμπούσαν,
ὁ δὲ Ἀθηναῖος παρ' ἕκαστα τὴν Ἀθηνᾶν ἐπικαλούμενος	ενώ ο Αθηναίος για το καθετί επικαλούνταν συνεχώς την Αθηνά
μυρία ἐπηγγέλλετο,	τάζοντάς της ένα σωρό πράγματα,
εἰ περισωθείη.	αν σωζόταν.
Εἷς δέ τις τῶν συννεναυαγηκότων παρανηχόμενος	Ένας όμως από εκείνους που είχε ναυαγήσει μαζί του και κολυμπούσε πλάι του
ἔφη πρὸς αὐτόν·	του είπε:
σὺν Ἀθηνᾷ καὶ χεῖρα κίνει.	μαζί με την επίκληση στην Αθηνά, κούνα και τα χέρια σου.

Μύθος του Αισώπου

❦ 

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου (7) - Ενότητα 7η

Ο Αλέξανδρος κόβει τον Γόρδιο δεσμό (πίνακας του Andre Castaigne, 1898-1899) [πηγή: Βικιπαίδεια]

Ενότητα 7η  Η λύση του γόρδιου δεσμού

Συμπληρωματικό υλικό για τον συγγραφέα και το έργο του

Ο Λεύκιος Φλάβιος Αρριανός γεννήθηκε γύρω στο 95 μ.Χ. στη Νικομήδεια της Βιθυνίας. Καταγόταν από πλούσια αριστοκρατική οικογένεια και ήταν Ρωμαίος πολίτης. Στοιχεία για τον βίο του αντλούμε από το έργο του (απαράμιλλη πηγή αυτοβιογραφικών στοιχείων είναι ο Κυνηγετικός), από τον Δίωνα τον Κάσσιο, από τον Φώτιο και άλλους συγγραφείς. Ο Αρριανός σπούδασε κοντά στον στωικό φιλόσοφο Επίκτητο και διέσωσε το έργο του δασκάλου του εκδίδοντας τις σημειώσεις που είχε κρατήσει (Ἐπικτήτου Διατριβαί και Ἐγχειρίδιον). Εκτός από τις λογοτεχνικές και συγγραφικές ενασχολήσεις, ανέπτυξε πολιτική δραστηριότητα και έφτασε μέχρι το αξίω­μα του υπάτου.

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου (6) - Ενότητα 6η

Michelangelo Caravaggio, Νάρκισσος, λάδι σε μουσαμά (1594-1596)
Galleria Nazionale d'Arte Antica, Ρώμη.
[πηγή: Wikimedia Commons]

Ενότητα 6^η Η ομορφιά δεν είναι το παν

Συμπληρωματικό υλικό για τον συγγραφέα και το έργο του

Υπάρχουν πολλές απόψεις σχετικά με την ιστορικότητα του Αισώπου. Η πρώτη αναφορά σε μύθους που σκοπό έχουν να διασαφηνίσουν κάτι ή να στηρίξουν ένα επιχείρημα βρίσκεται στον Ησίο­δο (Ἐργα καὶ Ἡμέραι, στ. 202-212), όπου παρουσιάζεται ο μύθος του αηδονιού που υποτάσσεται στη δύναμη του γερακιού. Τέτοιου τύπου ιστορίες άρχισαν να αποδίδονται στον Αίσωπο τον 5ο και τον 4ο αι. π.Χ. (βλ. ενδεικτικά Αριστοφάνης, Σφῆκες, στ. 566: οἱ δὲ λέγουσιν μύθους ἡμῖν, οἱ δ’ Αἰσώπου τι γέλοιον).

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου (5) - Ενότητα 5η

Ξενοφῶν (430-355 π.Χ.)

Ενότητα 5^η  Ο πλούτος της αττικής γης

Περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Ξενοφώντα μπορείτε να διαβάσετε σε αυτήν την ανάρτηση.

 

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου (4) - Ενότητα 4η

Ο συγγραφέας Λουκιανός από τα Σαμόσατα της Συρίας (125-180 π.Χ.)

Ενότητα 4^η   Ένα ταξίδι επιστημονικής φαντασίας

Συμπληρωματικά υλικό για τον συγγραφέα και το έργο του

Τις περισσότερες πληροφορίες για τον βίο του Λουκιανού τις αντλούμε μέσα από το ίδιο το έργο του. Γεννήθηκε γύρω στο 120 μ.Χ. στα Σαμόσατα της Κομμαγηνής. Ο ίδιος αναφέρει ότι ήταν Σύρος. Το σχετικό λήμμα στο λεξικό Σούδα παρέχει την πληροφορία ότι ο Λουκιανός εργάστηκε ως δικηγό­ρος στην Αντιόχεια της Συρίας και αργότερα στράφηκε «ἐπὶ τὸ λογογραφεῖν». Ταξίδεψε σε πνευματι­κά κέντρα και παρακολούθησε μαθήματα ρητορικής. Καθώς ωρίμαζε, αναζητούσε νέους τρόπους έκ­φρασης και αυτές οι αναζητήσεις αποτυπώνονται στο έργο του. Χαρακτηριστικό δείγμα αυτών των αναζητήσεων αποτελούν οι διάλογοί του, στους οποίους συνδύασε στοιχεία των πλατωνικών διαλόγων με τις μενίππειες σάτιρες, τους μίμους και τη Νέα Κωμωδία. Ο Λουκιανός έζησε μακρό βίο, όπως δια­φαίνεται μέσα από δικά του σχόλια σε έργα του. Δεν ξέρουμε πότε πέθανε, αλλά από το έργο του Ἀλέ­ξανδρος συνάγεται ότι ζούσε μετά τον θάνατο του Μάρκου Αυρηλίου (180 μ.Χ.).

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου (3) - Ενότητα 3η

Τα προϊόντα αγγειοπλαστικής αποτελούσαν σημαντικό μέρος των παραγόμενων προϊόντων στην Αθήνα κατά την Κλασική περίοδο. Στην εικόνα: οξυπύθμενοι αμφορείς για τη μεταφορά κρασιού και λαδιού. Αθήνα, Αρχαία Αγορά, Στοά του Αττάλου. ΥΠΠΟ/ΤΑΠ. American School of Classical Studies at Athens: Agora Excavations. © ΥΠΠΟ

 Ενότητα 3^η  Επαγγέλματα των αρχαίων Αθηναίων

 

Συμπληρωματικά υλικό για τον συγγραφέα και το έργο του

Ο Ξενοφών γεννήθηκε γύρω στο 430 π.Χ. Ήταν γιος του Γρύλλου και καταγόταν από εύπορη οικογένεια. Πιθανότατα υπηρέτησε στο αθηναϊκό ιππικό και συνδέθηκε με τον Σωκράτη, χωρίς ωστόσο να ενταχθεί στον κύκλο των μαθητών του. Δέχτηκε να λάβει μέρος στην εκστρατεία του Κύρου εναντίον του αδερφού του Αρταξέρξη. Κατά τη μάχη στα Κούναξα -στις όχθες του ποταμού Ευφράτη, κοντά στη σημερινή Βαγδάτη- το 401 π.Χ. το στράτευμα του Κύρου με τη βοήθεια των Ελλήνων μισθοφόρων νί­κησε, ωστόσο ο ίδιος ο Κύρος έχασε τη ζωή του. Το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα βρέθηκε σε δυσμε­νή θέση, ιδιαίτερα μετά τη δολοφονία των αρχηγών του από τον Πέρση σατράπη Τισσαφέρνη. Τότε ο Ξενοφών ανέλαβε ως αρχηγός του να το οδηγήσει πίσω στην Ελλάδα. Πέρασαν από τη Μεσοποταμία και την Αρμενία στη Μαύρη Θάλασσα, στο Βυζάντιο και μετά στη Θράκη, όπου ο Ξενοφών παρέμει­νε παρακολουθώντας τις επιχειρήσεις των Σπαρτιατών, οι οποίοι με επικεφαλής τον Θίβρωνα διεξήγαν πόλεμο εναντίον του Τισσαφέρνη στο πλευρό των ελληνικών πόλεων της Μ. Ασίας το 399 π.Χ. Ο Ξενοφών προσχώρησε στον σπαρτιατικό στρατό, αλλά για την περίοδο εκείνη δεν έχουν διασωθεί πολ­λά στοιχεία σχετικά με τη δράση του και τη στάση του απέναντι στον Θίβρωνα. Μετά την ανάκληση του Θίβρωνα από τους Σπαρτιάτες, ανέλαβε δράση ο Δερκυλίδας και στη συνέχεια ο Αγησίλαος, για τον οποίο ο Ξενοφών έτρεφε ιδιαίτερη εκτίμηση. Η νικηφόρος πορεία του Αγησιλάου διακόπηκε το 394 π.Χ., όταν έλαβε διαταγή από τη Σπάρτη να επιστρέψει με τον στρατό του στην Ελλάδα.

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου (2) - Ενότητα 2η

Εξωτερική όψη της κύλικας του Δούριδος: ένα σχολείο της Αθήνας του 5ου π.Χ. αι. [πηγή: κατάλογος Αρχαιολογίας & Τέχνης, Perseus Digital Library, Photograph by Maria Daniels, courtesy of the Staatliche Museen zu Berlin, Preuίischer Kulturbesitz: Antikensammlun, February - March 1992]

 

 

Ενότητα 2^η Η εκπαίδευση των παιδιών στην αρχαία Αθήνα

 

 

Συμπληρωματικά υλικό για τον συγγραφέα και το έργο του

Ο Πλάτων -το πραγματικό του όνομα ήταν Αριστοκλής- γεννήθηκε γύρω στο 428/427 π.Χ. στην Αθήνα. Η οικογένεια του διχάστηκε πολιτικά μετά τον Πελοποννησιακό πόλεμο, καθώς κάποιοι συγ­γενείς του ήταν δημοκρατικοί και κάποιοι άλλοι ολιγαρχικοί. Καταλυτική υπήρξε η γνωριμία του με τον Σωκράτη, του οποίου έζησε τη δίκη και την καταδίκη από κοντά. Ταξίδεψε αρκετά και συνάντησε άλ­λους σοφούς της εποχής του. Όταν επέστρεψε στην πόλη του από τα πρώτα ταξίδια του, γύρω στο 395 π.Χ., δεν έδειξε ενδιαφέρον για συμμετοχή στην πολιτική ζωή της Αθήνας -τον συγκινούσε περισσό­τερο η συγκρότηση μιας ιδεώδους πολιτείας που θα στηριζόταν στη γνώση του Αγαθού. Περί το 387 π.Χ., δημιούργησε μια σχολή στους κήπους του Ακάδημου, την περίφημη Ακαδημία.

Βασική του πεποίθηση ήταν ότι μόνο μέσα από τη φιλοσοφία οι πολιτικοί θα μπορούσαν να βρουν το σωστό δρόμο. Η απογοήτευσή του από την πολιτική κατάσταση της πατρίδας του -η οποία είχε καταδικάσει σε θάνατο έναν Σωκράτη- τον ώθησε να αναζητήσει άλλες πολιτείες για να εφαρμόσει τις απόψεις του περί διακυβέρνησης. Επισκέφτηκε συγκεκριμένα για το σκοπό αυτόν τρεις φορές τη Σι­κελία. Κατά την πρώτη του επίσκεψη στις Συρακούσες είχε συνάψει φιλία με τον Δίωνα, αλλά είχε δια­φωνήσει με τον τύραννο Διονύσιο Α'. Ακολούθησαν άλλες δύο επισκέψεις, όταν την εξουσία είχε α­ναλάβει ο Διονύσιος Β'.

Ο Πλάτων πέθανε περί το 348/347 π.Χ., έχοντας αφοσιωθεί τα τελευταία χρόνια της ζωής του στις μελέτες του και στην Ακαδημία· μάλιστα, κατά τον Παυσανία, τον έθαψαν εκεί κοντά.

Τα έργα του, εκτός από την Απολογία Σωκράτους και φυσικά τις επιστολές του, έχουν μορφή δια­λόγου. Στους διαλόγους του δεν εμφανίζεται ποτέ ο ίδιος, αποστασιοποιούμενος έτσι από την επιχει­ρηματολογία που αναπτύσσεται εκεί. Τα θέματα που θίγονται είναι η αρετή (ανδρεία, σωφροσύνη, δι­καιοσύνη), τα της πολιτείας, η οντολογία, η διαλεκτική, η ποίηση, η τέχνη.

Φυσικά είναι αδύνατο να αναφερθούμε στο πλήθος των ζητημάτων που εγείρονται και ανακινού­νται στο πλατωνικό έργο, γι’ αυτό θα περιοριστούμε στην αναφορά μερικών έργων του: Λάχης, Χαρμίδης, Πρωταγόρας, Γοργίας, Συμπόσιον, Φαίδων, Φαῖδρος Τίμαιος, Κριτίας, Νόμοι, Κρίτων κ.ά.

βιβλίο του καθηγητή (Α΄ Γυμνασίου), σελ.72-73

 

Αρχαίο κείμενο	Μετάφραση
Ἐν Ἀθήναις διδάσκουσι καὶ νουθετοῦσι	Στην Αθήνα διδάσκουν και συμβουλεύουν
τοὺς παῖδας μετ’ ἐπιμελείας.	τα παιδιά με φροντίδα.
Πρῶτον μὲν καὶ τροφὸς καὶ μήτηρ	Πρώτα απ' όλους και η παραμάνα και η μητέρα
καὶ παιδαγωγὸς καὶ αὐτὸς ὁ πατὴρ ἐπιμελοῦνται,	και ο παιδαγωγός και ο ίδιος ο πατέρας φροντίζουν
ὅπως βέλτιστος γενήσεται ὁ παῖς,	πώς θα γίνει το παιδί ακόμα καλύτερο
διδάσκοντες ὅτι τὸ μὲν δίκαιόν, τὸ δὲ ἄδικον	διδάσκοντας ότι το ένα είναι δίκαιο, το άλλο άδικο,
καὶ τόδε μὲν καλόν, τόδε δὲ αἰσχρόν ἐστι.	αυτό ωραίο, το άλλο άσχημο.
Εἶτα δέ, ἐπειδὰν οἱ παῖδες εἰς ἡλικίαν ἔλθωσιν,	Έπειτα, τα παιδιά όταν φτάσουν στην κατάλληλη ηλικία
οἱ γονεῖς εἰς (οἴκους) διδασκάλων πέμπουσιν	οι γονείς τα στέλνουν στα σπίτια των δασκάλων,
ἔνθα οἱ μὲν γραμματισταὶ ἐπιμελοῦνται	όπου οι δάσκαλοι της γραφής και της ανάγνωσης φροντίζουν
ὅπως γράμματα μάθωσιν καὶ τὰ γεγραμμένα ἐννοῶσι,	να μάθουν γράμματα και να καταλαβαίνουν όσα είναι γραμμένα,
οἱ δὲ κιθαρισταὶ τῷ κιθαρίζειν	ενώ οι κιθαριστές με το να παίζουν λύρα
ἡμερωτέρους αὐτοὺς ποιεῖν πειρῶνται	προσπαθούν να τα κάνουν πιο ήμερα
καὶ οἰκειοῦσι τὰς τῶν παίδων ψυχὰς	και εξοικειώνουν την ψυχή τους
πρὸς τὸν ῥυθμὸν καὶ τὴν ἁρμονίαν.	στον ρυθμό και την αρμονία.
Ἔτι οἱ παῖδες φοιτῶσιν	Επιπλέον, τα παιδιά συχνάζουν
ἐν γυμνασίοις καὶ παλαίστραις,	στα γυμναστήρια και στις παλαίστρες,
ἔνθα οἱ παιδοτρίβαι	όπου οι δάσκαλοι της γυμναστικής
βελτίω τὰ σώματα αὐτῶν ποιοῦσι,	κάνουν τα σώματά τους πιο δυνατά,
ἵνα μὴ ἀναγκάζωνται ἀποδειλιᾶν	για να μην αναγκάζονται να δειλιάζουν
διὰ τὴν τῶν σωμάτων πονηρίαν.	εξαιτίας της κακής σωματικής κατάστασης.

   

Πλάτων, Πρωταγόρας 325c-326c (ελεύθερη διασκευή)