.jpg/960px-Amedeo_Modigliani_-_Gypsy_Woman_with_Baby_(1919).jpg?_=20180325055719) |
| Amedeo Modigliani, Τσιγγάνα με το μωρό της (1919). Πηγή: Wikimedia Commons |
Ορισμοί
Κείμενα που περιλαμβάνουν συνδυασμό σημειωτικών τρόπων (π.χ. γλώσσα, εικόνα, μουσική) για τη μετάδοση μηνύματος.
σημειολογία: ΓΛΩΣΣ. επιστήμη που μελετά τα σημειακά συστήματα (γλώσσες, κώδικες, σύμβολα) κυρίως των ανθρώπων, τα οποία επιτρέπουν την επικοινωνία στο πλαίσιο της κοινωνικής ζωής, ΣΥΝ. σημειωτική. || Η ~ της διαφήμισης/του θεατρικού λόγου/του κινηματογράφου/ των λουλουδιών/των χρωμάτων. [Χρηστικό λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών]
πηγή: asielts.com
Συνοχή
Η έννοια της συνοχής σχετίζεται με τα γλωσσικά μέσα/στοιχεία που εξασφαλίζουν λογική αλληλουχία σε φράσεις, παραγράφους και μεγαλύτερες ενότητες ενός κειμένου. Οι κυριότεροι τρόποι συνοχής είναι:
- Η επανάληψη: Στις μεγαλουπόλεις τα κοινωνικά προβλήματα διογκώνονται. Οι αρμόδιοι φορείς οφείλουν, για το συμφέρον της κοινωνικής ηρεμίας, να αντιμετωπίσουν αποφασιστικά τα κοινωνικά προβλήματα.
- Η χρήση αντωνυμίας ή επιρρήματος: Σε καιρό κρίσης η ανεργία και τα κοινωνικά προβλήματα αυξάνονται. Αυτά δοκιμάζουν την κοινωνική συνοχή/Τότε δοκιμάζεται η κοινωνική συνοχή.
- Η παράλειψη: Οι ισχυροί οικογενειακοί και φιλικοί δεσμοί κάνουν ευτυχισμένο έναν άνθρωπο. Του χαρίζουν δύναμη και ασφάλεια.
- Η χρήση συνώνυμων λέξεων ή λέξεων με νοηματική συγγένεια:
πηγή εικόνας: LiFO
ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2025-2026
Σχετικά με την παραγωγή ερμηνευτικού σχολίου σε γραπτές εξετάσεις:
Το ερμηνευτικό σχόλιο στις γραπτές εξετάσεις αποτελεί σχόλιο, περιορισμένης έκτασης (π.χ. 100-150 λέξεις ή 150-200 λέξεις), που περιλαμβάνει την ανάπτυξη του βασικού, για τους/τις μαθητές/τριες, ερωτήματος/θέματος του κειμένου και της ανταπόκρισής τους σε αυτό. Στο ερμηνευτικό σχόλιο ο/η μαθητής/τρια δεν περιορίζεται στο «τι λέει το κείμενο», αλλά επεκτείνεται στο «τι σημαίνει για τον/την ίδιον/α». Στην εκφώνηση του ερωτήματος είτε γίνεται αναφορά σε κειμενικούς δείκτες είτε όχι, οι μαθητές/τριες, κατά τη διδασκαλία, ασκούνται συστηματικά, για να είναι σε θέση να τεκμηριώνουν την ερμηνεία τους με στοιχεία του κειμένου. Επομένως, το ερώτημα «πώς το λέει» το κείμενο δεν μπορεί να αγνοείται.
πηγή: mylos-fx.gr
Ορισμός (Λεξικό Κοινής Νεοελληνικής)
το σύνολο των αθλημάτων καθώς και των προβλημάτων ή των ενεργειών που σχετίζονται μ΄ αυτά: Aνδρικός / γυναικείος ~. Ερασιτεχνικός / επαγγελματικός ~. Kλασικός ~. Ο ~ αναπτύχθηκε πρώτα στην αρχαία Ελλάδα. Yφυπουργείο αθλητισμού. || το άθλημα: Kάνω αθλητισμό, αθλούμαι. [λόγ. < γαλλ. athlétisme < athlèt(e) = αθλητ(ής) -isme = -ισμός]
Ορισμός (Χρηστικό Λεξικό Ακαδημίας)
το σύνολο των αθλημάτων, η συστηματική ενασχόληση με αυτά και γενικότ. η οργανωτική δομή του αθλητικού συστήματος: αγωνιστικός/επαγγελματικός/ερασιτεχνικός/ λαϊκός/μαζικός/σχολικός/ χειμερινός ~. ~ ατόμων με αναπηρίες ή ειδικές ανάγκες/υψηλών επιδόσεων. Γενική Γραμματεία/μουσείο/οργανισμός/πρόγραμμα ~ού. Αγαπώ τον/ ασχολούμαι με τον/διακρίνομαι στον/επιδίδομαι στον/κάνω ~ό. Βλ. αερ~, ναυτ~, πρωτ~, -ισμός.
κλασικός αθλητισμός & αθλητισμός στίβου: το σύνολο των αθλημάτων της κλασικής αρχαιότητας που έχουν επιβιώσει μέχρι σήμερα και (ειδικότ.-καταχρ.) τα αγωνίσματα στίβου (άλματα, δρόμοι, ρίψεις)., μηχανοκίνητος αθλητισμός & μηχανοκίνητα σπορ/αθλήματα: το σύνολο των αθλημάτων που διεξάγονται με μηχανικά μέσα: Οι αγώνες μοτοσικλέτας, η φόρμουλα 1, το τζετ σκι ανήκουν στον ~ο ~ό. [< γαλλ. athlétisme]
 |
| Ο Γιώργος Σεφέρης (πραγματικό όνομα: Γεώργιος Σεφεριάδης, Βουρλά, Σμύρνη, 1900 – Αθήνα, 1971) ήταν Έλληνας διπλωμάτης, ποιητής και δοκιμιογράφος. Υπήρξε ο πρώτος Έλληνας που τιμήθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας. (πηγή: Βικιπαίδεια) |
Γιώργος Σεφέρης, Πάντα πλήρη θεών (συνειρμικό δοκίμιο)
1. Διάγραμμα του κειμένου:
§§ 1-2 η διαφήμιση γεννά προβληματισμό: ποια η σχέση του σημερινού ανθρώπου με τα μνημεία του παρελθόντος;
§ 3 ο σύγχρονος άνθρωπος έχει συγκεντρώσει ένα τεράστιο ποσό γνώσεων πάνω στην αρχαιότητα -αυτό όμως εξασφάλισε το σεβασμό των μνημείων της;
§§ 4-7 παλαιότεροι με ελάχιστες -έως καθόλου- γνώσεις επεδείκνυαν γνήσιο σεβασμό απέναντι στα μνημεία.
§§ 8-9 η μονομερής γνώση του αρχαίου κόσμου οδηγεί κάποτε σε καταστροφικές για τα μνημεία ενέργειες.
§§ 10-11 ακόμη κι εμβριθείς μελετητές θεωρούν πως ο αρχαίος κόσμος είναι τελείως ξένος πια για μας.
§ 13 κάποιοι πιστεύουν ότι τα μνημεία μπορούν να μεταφερθούν οπουδήποτε.
§§ 14-16 τα μνημεία πρέπει να παραμένουν στους τόπους όπου φιλοτεχνήθηκαν ή κατασκευάστηκαν και είναι καλύτερα να τα προσεγγίζει ο καθένας μόνος του.
πηγή: αθηΝΕΑ
Άγγελος Τερζάκης, Μηχανισμός του εξανδραποδισμού
Δομή
Πρώτη ενότητα (§§ 1-6), πλαγιότιτλοι
1. το θέμα και η θέση του συγγραφέα
2. μέσα διαμόρφωσης του ανθρώπου
3. πλασματική η ελευθερία των μαζών
4. ο μηχανισμός λειτουργεί κατά την κρίση του κερδοσκόπου
5. ο μηχανισμός επιβάλλει κάποτε χαλάρωση της καταναλωτικής μανίας
6. πνευματικός επηρεασμός
πηγή: Naftemporiki
Ε. Παπανούτσου, «Η τεχνική πρόοδος» (αποδεικτικό δοκίμιο)
Στόχοι:
1. Να εντοπιστεί το θέμα του δοκιμίου, η άποψη και το συμπέρασμα του δοκιμιογράφου.
2. Να σχολιαστεί η αυστηρή δομή/οργάνωση του δοκιμίου
3. Να διερευνηθούν οι τρόποι πειθούς.
4. Γλώσσα του δοκιμίου: πλατιά υπόταξη.
Ανάπτυξη
1. Κύριες ιδέες
το θέμα: η αξία της τεχνικής προόδου· (συμβάλλει η τεχνική πρόοδος στην ηθική πρόοδο του ανθρώπου;)
η άποψη του δοκιμιογράφου: η ανάπτυξη της τεχνολογίας αναμφίβολα ωφέλησε τον άνθρωπο.
συμπέρασμα: «Η σωστή λοιπόν τοποθέτηση του ζητήματός μας είναι να πούμε ότι η πρόοδος της επιστήμης και της τεχνικής μπορεί να καλυτερέψει τον άνθρωπο (όπως ασφαλώς μπορεί και να τον χειροτερέψει -σαν τον διαρρήκτη που έχει αποκτήσει τελειοποιημένα εργαλεία), αφού δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την πνευματική του απογείωση.»
 |
| πηγή: istockphoto.com |
Επιστήμη
Η επιστήμη είναι ένα σύστημα γνώσεων και μεθόδων που στόχο έχουν τη διερεύνηση και κατανόηση των τομέων του επιστητού. Επιστητό ονομάζεται οτιδήποτε μπορεί ο άνθρωπος να προσλάβει με τις αισθήσεις και να κατανοήσει με τη λογική. Οι βασικοί τομείς του επιστητού είναι η φύση και ο άνθρωπος (και τα έργα του, π.χ. τέχνη, τεχνική, νόμοι, πολιτεύματα, κτλ).
Στην επιστήμη, οι νέες γνώσεις πρέπει να γίνουν αποδεκτές όχι μόνο από το άτομο που τις ανακάλυψε, αλλά και από την επιστημονική ομάδα που είναι ειδική στο συγκεκριμένο γνωστικό πεδίο. Φυσικά, οι επιστημονικές γνώσεις δεν είναι κάτι δεδομένο. Κάτι που ισχύει σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή αναιρείται σε μια άλλη με νέα στοιχεία που στο μεταξύ έχουν βρεθεί.
Η δημιουργία και ανάπτυξη της επιστήμης οφείλεται στην περιέργεια, την επιθυμία για γνώση και την προσπάθεια του ανθρώπου να βελτιώσει τις συνθήκες της ζωής του.
 |
Χρωματική απεικόνιση των εκτελέσεων θανατικών ποινών στην Ευρώπη
με βάση την χρονολογία της τελευταίας εκτέλεσης (εδώ η πηγή της εικόνας)
|
Χάλκινο πιάτο για την εκτύπωση μιας διαφήμισης για το βελονοπωλείο της οικογένειας Liu στο Jinan της δυναστείας Song (960-1279) της Κίνας. Είναι το αρχαιότερο αναγνωρισμένο έντυπο διαφημιστικό μέσο στον κόσμο. πηγή: Βικιπαίδεια
Θετικές πτυχές
1. Κάνει γνωστά στο ευρύτερο κοινό τα νέα προϊόντα.
2. Διαμορφώνει συνθήκες ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων με αποτέλεσμα:
3. Δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας. Αρκετοί εργαζόμενοι απασχολούνται στους τομείς:
4. Ενημερώνει για σοβαρά κοινωνικά ζητήματα, όπως για τα ναρκωτικά, το AIDS, τη δράση κοινωφελών οργανισμών/ιδρυμάτων («Χαμόγελο Παιδιού», «Γιατροί Χωρίς Σύνορα», άλλων φορέων στήριξης ευπαθών ομάδων του πληθυσμού), Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων κλπ.
 |
| πηγή: in,gr |
Ανθρώπινα Δικαιώματα θα μπορούσαν γενικά να ορισθούν ως εκείνα τα δικαιώματα που ενυπάρχουν στη φύση μας, που είναι έμφυτα και χωρίς τα οποία δεν μπορούμε να ζήσουμε ως ανθρώπινα όντα. Τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι θεμελιώδεις ελευθερίες μας επιτρέπουν να αναπτύξουμε πλήρως και να χρησιμοποιήσουμε τις ανθρώπινες αρετές μας, τη νοημοσύνη μας, τα ταλέντα μας και τη συνείδησή μας και να ικανοποιήσουμε τις πνευματικές και άλλες ανάγκες μας. Αυτά βασίζονται πάνω στις αυξανόμενες απαιτήσεις της ανθρωπότητας για μια ζωή μέσα στην οποία η έμφυτη αξιοπρέπεια και η αξία κάθε ανθρώπου θα τυγχάνει σεβασμού και προστασίας. Η αποστέρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών δεν είναι μόνο μια ατομική και προσωπική τραγωδία αλλά επίσης δημιουργεί συνθήκες κοινωνικής και πολιτικής αναταραχής, ενσπείροντας τη βία και τη σύγκρουση μέσα και μεταξύ κοινωνιών και εθνών. Όπως δηλώνει η πρώτη πρόταση της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια "αποτελεί τον ακρογωνιαίον λίθο της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της ειρήνης στον κόσμο".
 |
| πηγή: liberal.gr |
Βασικά είδη προλόγου
Στόχοι του προλόγου είναι:
(α) να εισαγάγει στο θέμα του κειμένου, να δώσει διευκρινιστικές πληροφορίες για τη συνέχεια και
(β) να προκαλέσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη.
1. Παραγωγικός
Ξεκινά από μια γενική ιδέα ή έννοια και σταδιακά οδηγεί στο υπό συζήτηση θέμα. Ιδανικός για κείμενα που θέλουν να δώσουν ευρεία προοπτική πριν μπουν στο κυρίως θέμα.
2. Επαγωγικός
Αντίστροφος του παραγωγικού: ξεκινά από συγκεκριμένα παραδείγματα, γεγονότα ή εμπειρίες και οδηγεί σε μια γενική θέση σχετική με το θέμα.
 |
| πηγή: Daynight.gr |
Κείμενο: Μια εκπαίδευση για την Ανθρωπότητα
Πλαγιότιτλοι
1. Η εκπαίδευση, που στοχεύει στην ανάπτυξη όλων των προδιαθέσεων του ανθρώπου, τον διαμορφώνει απόλυτα.
2. Η εκπαίδευση πρέπει να σχεδιάζεται με βάση τη μελλοντική κατάσταση του ανθρώπου.
3. Η εκπαίδευση πρέπει να έχει κοσμοπολίτικο προσανατολισμό και να αποβλέπει στο παγκόσμιο καλό.
Θέματα για άσκηση
1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε με βάση το κείμενο τις παρακάτω προτάσεις, γράφοντας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό ή Λάθος:
 |
| πηγή εικόνας: https://eduki.com |
♦ Εισαγωγικά· σε εισαγωγικά κλείνονται:
1. λόγοι τρίτων που αναφέρονται αυτολεξεί:
Τότε μας επεσήμανε: «Σκεφθείτε το “φείδου χρόνου”, αγαπητοί».
2. λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται ειρωνικά, υποτιμητικά:
Ποιος έχει σήμερα εμπιστοσύνη στους «πατέρες του έθνους»;
 |
| Μια τίγρης σε έναν λόφο με φόντο μια πόλη όπου κάποτε υπήρχαν δάση (Ρόμπιν Ντάριους Κοντς, Γερμανία). Πηγή: Οι κορυφαίες φωτογραφίες άγριας ζωής για το 2024, Η Καθημερινή |
ΕΝΟΤΗΤΑ 10η – Εμείς και το Φυσικό Περιβάλλον: Φόβοι και προσδοκίες
Κείμενο: Στους ορίζοντες του 21ου αιώνα (σελ. 138)
Πλαγιότιτλοι
1. Επαρκούν τα τρόφιμα για τον ολοένα αυξανόμενο πληθυσμό;
2. Επαρκούν τα τρόφιμα, πρόβλημα η σπατάλη.
3. Η δύναμη υποβάθμισης του περιβάλλοντος είναι σήμερα πολύ επικίνδυνη.
4. Οι μη ανανεώσιμοι πόροι θα εξαντληθούν.
5. Η υποβάθμιση του περιβάλλοντος είναι παγκόσμιο φαινόμενο.
6. Πώς θα αντιδράσει το περιβάλλον, όταν η ανθρώπινη παρέμβαση θα το έχει μεταβάλει σε κάτι που δεν θα μπορεί να αποκαλείται φυσικό;
7. Ποιος θα εφαρμόσει σχέδια ορθής διαχείρισης του περιβάλλοντος;
 |
| πηγή εικόνας: Pexels |
 |
| πηγή: pexels.com |
«Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία»
στη Γ΄ τάξη Ημερήσιου και Εσπερινού Γενικού Λυκείου
Το πρώτο θέμα της εξέτασης του μαθήματος σχετίζεται με τα μη λογοτεχνικά κείμενα και αφορά στη συνοπτική νοηματική απόδοση από τους μαθητές και τις μαθήτριες μέρους ενός κειμένου ή τη συνοπτική απόδοση των απόψεων που διατυπώνονται σε ένα κείμενο για κάποιο ζήτημα. Το πρώτο θέμα βαθμολογείται με 20 μονάδες. (ΦΕΚ 4678/5-9-2022)
Η άσκηση ζητά την περιληπτική παρουσίαση (πύκνωση) ενός τμήματος ή κάποιων απόψεων του δοσμένου κειμένου. Δίνεται όριο λέξεων, το οποίο ποικίλλει ανάλογα με την έκταση του τμήματος που θα πυκνωθεί. Η διαδικασία που ακολουθείται είναι, γενικά, η εξής:
