Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ λυκείου (18) - Πολυτροπικά κείμενα

 

Πολυτροπικά κείμενα

Κείμενα που περιλαμβάνουν συνδυασμό σημειωτικών τρόπων (π.χ. γλώσσα, εικόνα, μουσική) για τη μετάδοση μηνύματος.

σημειολογία: ΓΛΩΣΣ. επιστήμη που μελετά τα σημειακά συστήματα (γλώσσες, κώδικες, σύμβολα) κυρίως των ανθρώπων, τα οποία επιτρέπουν την επικοινωνία στο πλαίσιο της κοινωνικής ζωής, ΣΥΝ. σημειωτική. || Η ~ της διαφήμισης/του θεατρικού λόγου/του κινηματογράφου/ των λουλουδιών/των χρωμάτων. [Χρηστικό λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών]

 

Ερμηνεία πολυτροπικού κειμένου

• Ξεκινούμε από τις πληροφορίες που συνοδεύουν το κείμενο (π.χ. λεζάντα, έντυπο δημοσίευσης, χρόνος, δημιουργός εικόνας κλπ.).
• Διαβάζουμε τυχόν φράσεις που υπάρχουν εντός της εικόνας.
• Προσέχουμε τη στίξη (αν υπάρχει).
• Παρατηρούμε προσεκτικά αυτό που δείχνει η εικόνα: χώρος, πρόσωπα, σχήματα, χρώματα.
• Συσχετίζουμε τις πληροφορίες για να αντιληφθούμε το θέμα και την πρόθεση/στάση του πομπού: προβολή, ευαισθητοποίηση, έπαινος, προβληματισμός, καταγγελία, σάτιρα κλπ.

 

Πιθανά ερωτήματα:

α. Ποια η δική σας άποψη για το μήνυμα του κειμένου; Συμφωνείτε ή διαφωνείτε;

β. Θεωρείτε πειστικό το μήνυμα του κειμένου;

γ. Κατά τη γνώμη σας ο δημιουργός πέτυχε τον στόχο του και γιατί;

δ. Μπορείτε να δώσετε κατάλληλο τίτλο στο κείμενο;

ε. Να συγκρίνετε το μήνυμα αυτού του κειμένου / τη στάση του δημιουργού με το πρώτο κείμενο/ με τη στάση του συγγραφέα του πρώτου κειμένου. Με ποιο συμφωνείτε;

 

1o παράδειγμα: 

 

πηγή: Pinterest

Ερώτηση: να αξιολογήσετε το κείμενο ως προς την επικοινωνιακή του αποτελεσματικότητα σε σχέση με την πρόθεση του δημιουργού.

Ενδεικτική απάντηση: 

Το σκίτσο αποτελεί μια εύστοχη κοινωνική σάτιρα που συνδέει τον κλασικό κόσμο των παραμυθιών με τη σύγχρονη ψηφιακή πραγματικότητα, πράγμα που δηλώνεται και από τον τίτλο. Συγκεκριμένα, θέμα του σκίτσου είναι ο σύγχρονος ναρκισσισμός και η εμμονή με την αυτοπροβολή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media). Ο σκιτσογράφος χρησιμοποιεί τη φιγούρα της Κακιάς Βασίλισσας από τη πασίγνωστη «Χιονάτη», η οποία αντί να συμβουλεύεται τον Μαγικό Καθρέφτη, χρησιμοποιεί ένα selfie stick. Η αντικατάσταση του καθρέφτη από το smartphone υποδηλώνει ότι η αναζήτηση της επιβεβαίωσης δεν γίνεται πλέον από ένα «μαγικό αντικείμενο», αλλά από το ψηφιακό κοινό και την εικόνα μας στο διαδίκτυο.

Το σκίτσο είναι εξαιρετικά αποτελεσματικό για τους εξής λόγους:

• Χρησιμοποιεί ένα παγκοσμίως γνωστό και αγαπητό παραμύθι. Η παράφραση της γνωστής φράσης «Καθρέφτη, καθρεφτάκι μου...» σε "Smartphone, smartphone on a stick..." δημιουργεί άμεση σύνδεση με τον αναγνώστη μέσω του χιούμορ. (διακειμενικότητα)
• Η αντίθεση ανάμεσα στην παραδοσιακή αμφίεση της βασίλισσας και την τεχνολογία του selfie stick προκαλεί έκπληξη, η οποία είναι βασικό στοιχείο της επιτυχημένης γελοιογραφίας.
• Η γωνία λήψης (από ψηλά) παραπέμπει στις κλασικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται στις selfies για να φαίνεται καλύτερα το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται κάποιος.
• Η λέξη "fairest" (η ομορφότερη) αποκτά νέα σημασία: στην εποχή μας, η «ομορφιά» κρίνεται από τα likes και την αποδοχή της φωτογραφίας στο διαδικτυακό προφίλ (profile pic).

Τελικά, μέσω της έμπνευσης και του χιούμορ καταφέρνει να ασκήσει σκληρή κριτική στην ανάγκη μας για συνεχή επιβεβαίωση. Προκαλεί εύλογο προβληματισμό, γιατί δείχνει ότι, παρόλο που άλλαξαν τα μέσα, η ανθρώπινη ματαιοδοξία παραμένει η ίδια.

◊

Πίνακες & διαγράμματα

Αποσκοπούν στην αποτύπωση δεδομένων έτσι ώστε να είναι ευκολότερη η ανάγνωση και η κατανόησή τους από τον δέκτη.

Στην απάντησή μας θα αναφέρουμε το θέμα του γραφήματος, τον φορέα, τον πληθυσμό στον οποίο αναφέρεται και τα ποσοτικά δεδομένα, πριν παρουσιάσουμε αναλυτικά τα συμπεράσματα.

 

2ο  παράδειγμα:

πηγή: georgakopoulos.org

Το συγκεκριμένο διάγραμμα παρουσιάζει τη διαχρονική εξέλιξη των επιδόσεων των μαθητών στα Μαθηματικά, την Ανάγνωση και τις Φυσικές Επιστήμες, σύμφωνα με τις μετρήσεις του προγράμματος PISA από το 2000 έως το 2022.

Τα κύρια συμπεράσματα που προκύπτουν είναι τα εξής:

• Το πιο προφανές συμπέρασμα είναι η καθοδική πορεία των επιδόσεων σε όλα τα αντικείμενα. Ενώ στις αρχές της δεκαετίας του 2000 οι βαθμολογίες κυμαίνονταν γύρω ή πάνω από τους 500 πόντους, το 2022 έχουν υποχωρήσει κάτω από τους 490 πόντους.
• Παρατηρείται μια απότομη πτώση μεταξύ 2018 και 2022 και στα τρία πεδία. Στα Μαθηματικά η πτώση είναι η πλέον αισθητή, φτάνοντας στο χαμηλότερο σημείο (περίπου 480 πόντους), ενώ η Ανάγνωση ακολουθεί παρόμοια καθοδική τροχιά με τα Μαθηματικά. Στις Φυσικές Επιστήμες, αν και παρουσιάζονται καλύτερα αποτελέσματα συγκριτικά με τα άλλα δύο μαθήματα, η πτώση είναι επίσης σαφής.
• Σύμφωνα με τη σημείωση του διαγράμματος, οι επιδόσεις στα Μαθηματικά παρέμειναν στατιστικά σταθερές από το 2003 έως το 2018. Αυτό αναδεικνύει την περίοδο 2018-2022 ως ένα κρίσιμο σημείο καμπής, όπου η σταθερότητα χάθηκε.
• Η Ανάγνωση ξεκίνησε από το υψηλότερο σημείο το 2000 (500 πόντοι), αλλά παρουσίασε διακυμάνσεις με μια κορυφή το 2012 πριν την τελική πτώση. Οι Φυσικές Επιστήμες (Science) εμφανίζονται για πρώτη φορά στο διάγραμμα το 2006 και διατηρούνται σταθερά πάνω από τα άλλα δύο αντικείμενα μέχρι το τέλος της περιόδου.

Επομένως, το διάγραμμα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τα εκπαιδευτικά συστήματα παγκοσμίως, καθώς η πτώση του 2022 (που πιθανώς συνδέεται με τις επιπτώσεις της πανδημίας στην εκπαίδευση) είναι η μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί από την έναρξη του προγράμματος.

♦