Παντελής Μπουκάλας, Η ποίηση και η πεζογραφία ως μαρτυρία

 

πηγή εικόνας: jainuniversity.ac.in

Μετράει άραγε η λογοτεχνία σαν πηγή για τους ιστορικούς; Τη συνυπολογίζουν στις αναπλάσεις τους σαν τεκμήριο, έστω και όχι ακριβώς ισότιμο με τα ντοκουμέντα; Με τη συγκαιρινή ιστοριογραφία μιας εποχής, πρώτα πρώτα. Ή με την εφημεριδογραφία της. Ή με τα απομνημονεύματα όσων πρωταγωνιστών μιας περιόδου φρόντισαν να ανασυντάξουν τη μνήμη τους, σχεδόν πάντα με αυτοδικαιωτική μεροληψία, καθώς και με τις αναμνήσεις κάποιων αδόξων και αναλωσίμων. Ή με τα ημερολόγια «επωνύμων» και «ανωνύμων», μέχρι προληπτικής αυτολογοκρισίας φροντισμένα τα μεν, αστόλιστα τα δε, και ίσως γι’ αυτό ωφελιμότερα.

Ένα ντοκιμαντέρ για τον Ελύτη (σειρά "Εποχές και Συγγραφείς")

Εποχές και Συγγραφείς - Οδυσσέας Ελύτης (Αρχείο ΕΡΤ)

Οι ενότητες:

Το ντοκιμαντέρ ξεκινά με κάποιες γενικές κρίσεις για το έργο του από τον Δ. Δημηρούλη, τον Στ. Ροζάνη και τον Δ. Καλοκύρη.

7' 30'' Ο Ελύτης μιλά για το νόμπελ.

11' Βιογραφικά στοιχεία. Βασικά χαρακτηριστικά της ποίησής του.

Θάνος Σ. Μικρούτσικος, Ένας νέος για τον Νίκο Καββαδία

Ο Νίκος Καββαδίας (1910 - 1975)

 

Βρέθηκα τις προάλλες στο σπίτι ενός φίλου που γιόρταζε. Μουσική συνόδευε τις συζητήσεις, το φαγητό και το ποτό και κάποια στιγμή —όπως μου συμβαίνει συχνά— άρχισαν ν’ ακούγονται τα τραγούδια του Ν. Καββαδία. Αυτό στάθηκε αφορμή να μαζευτούμε σε μια γωνιά του σαλονιού και να ξεκινήσει μια συζήτηση γύρω απ’ τον ποιητή. Υπήρχαν στην παρέα λογοτέχνες, ποιητές, αλλά και νέοι άνθρωποι, φοιτητές, ως επί το πλείστον, που δεν είχαν καμιά ειδική σχέση με την ποίηση.

Λογοτεχνία γ΄ λυκείου (6) - Παραδοσιακή και μοντέρνα ποίηση

 

πηγή εικόνας: Εφημερίδα των Συντακτών

Η μελέτη των παρακάτω ποιημάτων, που έχουν παρεμφερές θέμα, θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τα χαρακτηριστικά της παραδοσιακής και της μοντέρνας ποίησης.

 

Λογοτεχνία γ΄ λυκείου (5) - Βασικές έννοιες της ποίησης

 

πηγή: liberal.gr

Μερικοί ορισμοί για την Ποίηση

Ποίηση είναι δύναμη της ψυχής, δια της οποίας πλάθομεν εις την φαντασίαν μας και εκφράζομεν ακολούθως τα πλαθόμενα με τρόπον γοητευτικόν και όχι συνήθη […]. Η ψυχική τούτη δύναμη του ανθρώπου ημπορεί να ενεργήση διαφοροτρόπως…».

Ανδρέας Λασκαράτος, Δοκίμιον Ποιητικής στο Σάτιρα και Πολιτική στη Νεώτερη Ελλάδα, σελ. 120

 

Ο Ίταλο Καλβίνο ήταν πεπεισμένος ότι η πεζογραφία δεν διαφέρει από την ποίηση, γιατί και οι δύο γραφές αναζητούν «μια έκφραση αναγκαία, μοναδική, πυκνή, λακωνική και αξιομνημόνευτη».

Μπορεί να συσχετιστεί η προηγούμενη άποψη με τη σκέψη του Μαλαρμέ, ο οποίος υπογράμμιζε την προσπάθεια της ποίησης να καταλήξει σε μια καθολική λέξη-έννοια μέσα σε πολλές λέξεις.

Χλόη Μουρίκη, Το Δέντρο, 214-5, σ.149

Κ. Μπαλάσκας, Μια εισαγωγή για την ποίηση και την προσέγγισή της (2)

Μια εισαγωγή για την ποίηση και την προσέγγισή της

(μέρος 2ο)

Γιώργος Σεφέρης (1900-1971)

Απόψεις του Γιώργου Σεφέρη

Οι Δοκιμές του Σεφέρη (πρώτη έκδοση 1944, τρίτη έκδοση σε δύο τόμους με φιλολογική επιμέλεια του Γ.Π. Σαββίδη, Ίκαρος 1974) είναι από τα σημαντικότερα κείμενα όχι μόνο για την ποίηση αλλά για την πνευματική ζωή του νέου Ελληνισμού γενικότερα. Τις κυριότερες απόψεις του για την ποίηση θα τις βρούμε στο διάλογο που άρχισε με τον Κωνσταντίνο Τσάτσο το 1938. Στο διάλογο (που εξελίσσεται σε μονόλογο) ο Σεφέρης σαν τεχνίτης-ποιητής, δηλαδή σαν πρακτικός άνθρωπος –homo faber- προσπαθεί να περιφρουρήσει την τέχνη του από την εισβολή των θεωρητικών με «συμπαραστάτισσα από την υπερήφανη φιλοσοφία» ζητούν να χαράξουν τα όρια και να καθορίσουν τους νόμους σε μια τέχνη που τους είναι ξένη.

Κ. Μπαλάσκας, Μια εισαγωγή για την ποίηση και την προσέγγισή της (1)

Στο βιβλίο του Νεοελληνική Ποίηση, κείμενα, ερμηνεία, θεωρία ο φιλόλογος Κώστας Μπαλάσκας προτάσσει μια εισαγωγή, στην οποία ανθολογεί απόψεις σπουδαίων ποιητών και ενός κριτικού λογοτεχνίας για την ποίηση και την προσέγγισή της. Επειδή θεωρώ ότι οι απόψεις αυτές είναι πολύ βοηθητικές για όσους μελετούν ή διδάσκουν ποίηση, έκρινα σκόπιμο να την παρουσιάσω εδώ. Η εισαγωγή είναι κάπως εκτεταμένη, γι’ αυτό τη χώρισα σε δύο μέρη. Οι υπογραμμίσεις είναι δικές μου.

Η νεοελληνική ποίηση στον 20ό αιώνα: ομιλία του Ντ. Χριστιανόπουλου

Στη συγκεκριμένη ομιλία ο θεσσαλονικιός ποιητής και κριτικός Ντίνος Χριστιανόπουλος κάνει μια σύντομη επισκόπηση της νεοελληνικής ποίησης του 20ου αιώνα. Αναφέρεται στα σημαντικότερα ποιητικά ρεύματα, τους κυριότερους εκπροσώπους καθώς και στα βασικότερα προβλήματα που αντιμετώπισαν. Η ομιλία δεν είναι πρόσφατη: πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2000 στην Πάτρα. Σε αυτήν τη διεύθυνση μπορείτε να δείτε το βίντεο στο YouTube.

Επειδή η ομιλία είναι μεγάλη (πάνω από μιάμιση ώρα) και επειδή πιστεύω ότι αξίζει τον κόπο να έχει υπόψη του ο ενδιαφερόμενος την οπτική του Χριστιανόπουλου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θεωρώ πλήρη και απολύτως αντικειμενική την ανάλυσή του, απομαγνητοφώνησα το βασικά σημεία της ομιλίας για τους βιαστικούς. Νομίζω όμως ότι είναι καλύτερο να απολαύσει κανείς την ομιλία στο βίντεο -ο Χριστιανόπουλος έχει έναν εντελώς ιδιαίτερο τρόπο να μιλά για πράγματα που τον απασχολούν. Τόνισα τους κύριους άξονες, ενώ σε αγκύλες πρόσθεσα μερικά επεξηγηματικά σχόλια.

ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ -ένα βραβείο, μια συνέντευξη και ένας δεκάλογος...

 

ΔΗΜΟΥΛΑ ΚΙΚΗ «Οι μακροχρόνιες κρίσεις δίνουν μεγάλη εξουσία στην ελπίδα»

Μετά τη βράβευσή της με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας, η ποιήτρια μιλάει για τη σημασία (ή όχι) μιας τέτοιας τιμής, για τον ρόλο της ποίησης σε περίοδο κρίσης και κατάθλιψης, για τους λόγους που εξακολουθεί να γράφει η ίδια και για τα πράγματα στα οποία αξίζει να ελπίζουμε

Υπερρεαλισμός

Γκιγιώμ Απολλιναίρ (1880 - 1918)

Γάλλος ποιητής, συγγραφέας και κριτικός τέχνης

Ο όρος υπερρεαλισμός (ή σουρεαλισμός) εμφανίζεται για πρώτη φορά στα 1917 και ανήκει στον περίφημο γάλλο ποιητή Guillaume Apollinaire. Με τον όρο αυτό χαρακτηρίζει το παράδοξο θεατρικό έργο του Οι Μαστοί του Τειρεσία ως υπερρεαλιστικό δράμα (drame surrealist). Σύμφωνα με τον Apollinaire ο όρος αυτός δηλώνει τον αναλογικό τρόπο με τον οποίο μπορεί να αποδοθεί η πραγματικότητα. Όταν λ.χ. ο άνθρωπος θέλησε να μιμηθεί το βάδισμα δεν εφεύρε τα μηχανικά πόδια αλλά τον τροχό. Με τον ίδιο τρόπο συμπεριφέρεται και ο ποιητής: όταν θέλει να μεταδώσει κάποιες ιδέες, πρέπει να το κάνει όχι αντιγράφοντας τον κόσμο και τις καταστάσεις του στατικά και νατουραλιστικά, αλλά δυναμικά, με τρόπο αναλογικό και δημιουργική φαντασία. 

Επιδιώξεις του κινήματος 

Ο κύριος σκοπός του συγγραφέα δεν είναι να παραγάγει "ωραία" κείμενα, αλλά να μεταβάλει την υπάρχουσα αντίληψη για τον κόσμο, το όποιο κληρονομημένο γούστο και κατά συνέπεια να αλλάξει τον ίδιο τον κόσμο, μία ιδέα που δεν απείχε πολύ από τις ανάλογες διακηρύξεις του Μαρξ.

O Αντρέ Μπρετόν (1896 - 1966) ήταν Γάλλος συγγραφέας, κύριος θεωρητικός του υπερρεαλιστικού κινήματος και εμπνευστής του μανιφέστου του υπερρεαλισμού

Έτσι, ο υπερρεαλισμός δεν ήταν ένα απλό λογοτεχνικό κίνημα αλλά ένα κίνημα που ξεκινούσε από τη λογοτεχνία αλλά πρώτα και κύρια αφορούσε την ίδια την κοινωνία και την πολιτική. Αναθεωρούσε την αντίληψη της πραγματικότητας, όχι μόνο της λογοτεχνικής, αλλά και της κοινωνικής. Για τούτο και τα μέσα που χρησιμοποίησε η αυτοματική γραφή, η καταγραφή ονείρων, οι αφηγήσεις σε κατάσταση ύπνωσης, ποιήματα και πίνακες που δημιουργήθηκαν με τρόπο τυχαίο, σκηνές παράδοξες και ονειρικές, είχαν ένα και μόνο σκοπό: να μεταβάλουν την αντίληψή μας για τον κόσμο και ως εκ τούτου να αλλάξουν τον ίδιο τον κόσμο.

Ο υπερρεαλισμός είχε μεσσιανικό και επαναστατικό χαρακτήρα και για τούτο ήταν φυσικό ότι συγχρωτίστηκε σχεδόν αμέσως με την πολιτική. Οραματίζεται την απελευθέρωση του ανθρώπου από κάθε μορφή δουλείας και καταπίεσης (εθνικής, κοινωνικής, θρησκευτικής, καλλιτεχνικής, ερωτικής) και ευλογεί κάθε μορφή ουτοπίας. 

Στη φύση του επαναστατικό κίνημα, ο υπερρεαλισμός επιδίωξε πολλές ριζοσπαστικές αλλαγές στο χώρο της τέχνης αλλά και της σκέψης γενικότερα, ασκώντας επίδραση σε μεταγενέστερες γενιές καλλιτεχνών. Τα μέλη του αντέδρασαν σε αυτό που οι ίδιοι ερμήνευαν ως μία βαθιά κρίση του Δυτικού πολιτισμού, προτείνοντας μία ευρύτερη αναθεώρηση των αξιών, σε κάθε πτυχή της ανθρώπινης ζωής, στηριζόμενοι στις ψυχαναλυτικές θεωρίες του Φρόιντ και στα πολιτικά ιδεώδη του Μαρξισμού. 

❄

Ο Σίγκμουντ Φρόυντ (1856 –1939) ήταν αυστριακός ιατρός, φυσιολόγος, ψυχίατρος και θεμελιωτής της ψυχαναλυτικής σχολής στον τομέα της ψυχολογίας

Ορισμός  

Ο υπερρεαλισμός ήταν λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό κίνημα των αρχών του αιώνα, το οποίο χρησιμοποιώντας τα όνειρα, το στοιχείο του τυχαίου και έναν απόλυτο αυτοματισμό, είχε ως στόχο να εκφράσει την καθαρή σκέψη, απαλλαγμένη από όλους τους περιορισμούς που επιβάλλει η λογική και οι ηθικές ή κοινωνικές προκαταλήψεις· σουρεαλισμός.

[Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη]

Τα χαρακτηριστικά του υπερρεαλισμού 

• υπέρβαση της πραγματικότητας με την καταγραφή των υποσυνείδητων ενεργειών της ψυχής, χωρίς την επέμβαση της λογικής.
• παντοδυναμία του ονείρου, του ενστίκτου, της επανάστασης.
• εναντίωση σε κάθε μορφή λογικής, κοινωνικής, ηθικής τάξης. 
• χρήση αυτόματης γραφής και καταγραφή ονείρων. 
• επιμονή σε απρόσμενους συνδυασμούς λέξεων και σε εντυπωσιακές εικόνες.

Η προσφορά του υπερρεαλισμού 

Ο υπερρεαλισμός υπήρξε ένα μέγα απελευθερωτικό Κίνημα, με υψηλά και αγαθά οράματα με κέντρο πάντοτε τον άνθρωπο την τέχνη, τον έρωτα και τη δημιουργία. Και εδώ έγκειται η συμβολή του. Αποτιμώντας ο ιστορικός της λογοτεχνίας Maurice Nadeau την προσφορά του  Κινήματος γράφει, «[…] Για κείνους που τον ξεκίνησαν [ενν. τον σουρεαλισμό], δεν υπήρχε περίπτωση  να ξαναγίνει τίποτε, όπως γινόταν πρώτα. Ο άνθρωπος δεν ήταν πια το κατασκεύασμα ενός αιώνα  θετικισμού, συνειρμισμού και επιστημονισμού, αλλά ένα πλάσμα με επιθυμίες, ένστικτα και όνειρα, έτσι όπως τον φανέρωνε η ψυχανάλυση. […] Οι σουρεαλιστές, με τον δικό τους πάντα τρόπο, […] έριξαν το βάρος στη διπλή επανάσταση που έπρεπε να γίνει: "ν' αλλάξουμε  τον κόσμο, "ν' αλλάξουμε τη ζωή"». Πίστευαν πως θα τα κατάφερναν με μία καθολική δημιουργική δράση, ξεκινώντας απ' τον άνθρωπο θεωρούμενο σαν ένα ενιαίο όλον, και με μέσο την ποίηση που την ταύτιζαν με την πνευματική δράση. Αυτή η αδιάκοπη δημιουργικότητα έπρεπε να ασκείται μέσα  σε μία απόλυτη ελευθερία κινήσεων  και αισθήσεων, έξω από κάθε κατακερματισμό κι στεγανοποίηση  της ζωής και της τέχνης, και με σκοπό  την αποκατάσταση ολόκληρου του ανθρώπου. Γι αυτό  και  η έμφαση  δόθηκε  στις σκοτεινές πλευρές του είναι, στη φαντασία, το ένστικτο, την επιθυμία, το όνειρο, στις παράλογες ή απλώς μη σοβαρές μορφές συμπεριφοράς -για να ξεμπερδεύουμε  πια  με τον ευνουχισμένο, αλλοτριωμένο, περιχαρακωμένο άνθρωπο, τον υποβιβασμένο στις κατηγορίες του "κάνω"  και του "έχω". Ο σουρεαλισμός άνοιγε  ένα πεδίο ριζικής ανανέωσης τόσο στην προσωπική και ομαδική ζωή του ανθρώπου, όσο και στην ανάπτυξη μορφών  σκέψης, ηθικής, τέχνης. 

[Γιώργης Γιατρομανωλάκης, από την ιστοσελίδα http://www.embiricos2001.gr.]

❄

Ο Ανδρέας Εμπειρίκος (1901 - 1975) ήταν Έλληνας ποιητής, πεζογράφος, φωτογράφος και ψυχαναλυτής. Την περίοδο 1926-1931 έζησε στο Παρίσι, όπου συνδέθηκε με τον κύκλο των υπερρεαλιστών και ασχολήθηκε ενεργά με την ψυχανάλυση. Το 1931 εγκαταστάθηκε οριστικά στην Ελλάδα. Πραγματοποίησε την πρώτη εμφάνισή του στα ελληνικά γράμματα το 1935.

Ανδρέας  Εμπειρίκος, Κορυδαλλοί σφαζόμενοι μειλιχίως

Θυμάμαι που μας έκαμαν εντύπωσι τα ράσα. Είχαμε δίκαιο γιατί ήδη διεγράφετο κάτω απ’ τις πτυχές η πολύεδρη σκοπιά των στεναγμών μιας μοιχαλίδος. Η παρόρμησίς μας δεν εξηγήθη αρκετά. Υπήρξε όμως ουσιαστική όσον και τα ρέοντα δάκρυα μιας καθυστερημένης εποχής. Κάτω από τα ράσα η διαδήλωσις υπερίσχυσε εν τέλει και μόλις τα κατέλυσε διεδραματίσθη η σκηνή του λυτρωμού της νέας γυναικός από τους διαξιφιζομένους λογισμούς. Το πλήθος δεν έστερξε να την εγκωμιάση μέχρι τέλους και η πρώτη απογοήτευσις της μοιχαλίδος χτυπά κατάστηθα την δεύτερη για την εκδίκησι των τίτλων που της αφήρεσαν προσθέτοντας φτερά φασιανών εκεί που άλλοτε οι ερασταί της ελάτρευαν τα μάτια της. Θα έλθη όμως μια μέρα ευωχίας κατά την οποίαν θα ανατείλη το διαμάντι και θα κοσμήση λυσιτελώς την αδικοκλειδωμένη χάρη της στερουμένης σήμερα τα πάντα ήβης της και τούτο ενώπιον αλαλαζόντων ταύρων και μπρος στα υπερμέτρως ανοιγμένα μάτια των σημερινών δημίων γιατί ποτέ ουδέποτε δεν σταματούν οι νότες μιας αρχινισμένης εποποιΐας έστω κι’ αν το ποτήρι της αδειάση πολλές φορές έστω κι’ αν στέκεται στο κεφάλι του ο πεπλανημένος συρφετός.

 
Σύντομος σχολιασμός

Στην πρώτη ανάγνωση διαπιστώνουμε ότι οι φράσεις είναι ασύνδετες μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να μην μπορεί κάποιος να παρακολουθήσει το νόημα. Επίσης, ο τίτλος δε φαίνεται να έχει κάποια σχέση με το περιεχόμενο του ποιήματος. Πρώτες, λοιπόν, εντυπώσεις:

• Απουσία λογικού ειρμού.
• Σκοτεινό το  νόημα, ασυνάρτητες προτάσεις.
• Καμία σύνδεση τίτλου και ποιητικού σώματος.

Διαβάζοντας το ποίημα πιο προσεκτικά, παρατηρούμε ότι δεν ακολουθεί την τυπική μορφή ενός ποιήματος, δεν είναι δηλαδή γραμμένο σε στίχους: πρόκειται για ένα πεζό ποίημα. Επίσης, φαίνεται ότι το ποίημα ξεδιπλώνει μια ιστορία, που όμως είναι ακατάληπτη. Είναι σημαντικό να παρατηρήσουμε ότι σε κάποιο σημείο ο χρόνος του ρήματος αλλάζει: ο αόριστος, που κυριαρχεί στο ξεκίνημα, δίνει τη θέση του στον μέλλοντα. Ίσως, λοιπόν, να έχουμε μπροστά μας δύο επεισόδια: αυτό που συνέβη και αυτό που θα συμβεί. Ας συνοψίσουμε τις παραπάνω διαπιστώσεις:

• Πεζό ποίημα.
• Το ποίημα αφηγείται μια ιστορία, αν και το νόημά της φαίνεται απροσπέλαστο.
• Περίπου στη μέση ο ρηματικός χρόνος αλλάζει: από παρελθοντικός (θυμάμαι, υπήρξε κλπ.) σε μελλοντικό (θα έλθη, θα ανατείλη κλπ.).
• Επομένως, το ποίημα μοιράζεται σε δύο επίπεδα: αυτό που έγινε και αυτό που πρόκειται να γίνει.

Μια ακόμη πιο διεισδυτική ματιά μας αποκαλύπτει ότι στο πρώτο μέρος επανέρχονται οι λέξεις: ράσα, μοιχαλίδα, πλήθος. Στο δεύτερο προσδοκάται μια θετική αλλαγή (μέρα ευωχίας). Το μόνο (φαινομενικά) στοιχείο που συνδέεται με ό,τι προηγήθηκε είναι η μοιχαλίδα (θα κοσμήση … ήβης της…). Οι έννοιες στην κυριολεξία τους δε δίνουν κανένα νόημα. Άρα, η σημασία πρέπει να αναζητηθεί σε μεταφορικό-αλληγορικό επίπεδο.

Μετά από αυτές τις σκέψεις μπορούμε να κάνουμε κάποιες απόπειρες ερμηνείας:

• Ράσα: παλιές αντιλήψεις.
• Μοιχαλίδα (διαμάντι, εποποιϊα): οι νέες-ριζοσπαστικές αντιλήψεις.
• Διαδήλωσις: η τάση της αλλαγής-ανατροπής-απελευθέρωσης από το παλιό.
• Οι απογοητεύσεις: οι επιβιώσεις του κατεστημένου που πολεμά την αλλαγή.
• Πλήθος-πεπλανημένος συρφετός: η κοινή γνώμη, συντηρητική συνήθως, που δεν αποδέχεται εύκολα το νέο.

Συμπέρασμα: «τελικά το ποίημα, μέσα από μια δυναμική και ηχηρή ρητορική υπερρεαλιστικής γραφής, κυριολεκτικά διασαλπίζει τη σίγουρη νίκη ενός άλλου κόσμου, όπως τον οραματίστηκε η λογική και η ιδεολογία του ορθόδοξου υπερρεαλισμού, που στην Ελλάδα κάνει τα πρώτα γενέθλια βήματα τη χρονιά του 1935».

Οι παραπάνω σημειώσεις στηρίχτηκαν στη μελέτη του Ν. Παρίση, Ανδ.  Εμπειρίκου, Κορυδαλλοί σφαζόμενοι μειλιχίως, Ένα τυπικό δείγμα υπερρεαλιστικής γραφής, σ. 195-201, στον τόμο Νεοελληνική Λογοτεχνία, εκδ. Φιλόλογος, Θεσ/νίκη 1998.

  

Οδηγίες για τη μελέτη του ποιήματος και προτάσεις για συζήτηση:

1. Η υπερρεαλιστική ποίηση χαρακτηρίζεται, όπως μας πληροφορεί το Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων (σελ.192), από «την άρνηση κάθε περιορισμού, την απόλυτη ελευθερία στο λεξιλόγιο και τη στιχουργική». Μπορείτε να επιβεβαιώσετε την άποψη αυτή με βάση το δοσμένο ποίημα; 

2. Βασικό εργαλείο της υπερρεαλιστικής έκφρασης είναι οι εντυπωσιακές εικόνες και οι πρωτότυποι και απρόσμενοι συνδυασμοί λέξεων. Να εντοπίσετε τέτοιες περιπτώσεις στο παραπάνω ποίημα. 
3. Νομίζετε ότι ο ποιητής θέλει να προβάλει περισσότερο την ανάγκη της λογικής ή τη γοητεία του ονείρου και του συναισθήματος στη ζωή του ανθρώπου; Να τεκμηριώσετε την άποψή σας με χαρακτηριστικά αποσπάσματα του ποιήματος.

❦