Αρχαία Ελληνικά Κείμενα (μετάφραση) Β΄ Γυμνασίου (6) - Ιλιάδα, Γ 121-244

Η Ελένη στα τείχη της Τροίας, πίνακας του βρετανού ζωγράφου Frederic Leighton, 1865
(πηγή: Ψηφίδες για την Ελληνική Γλώσσα)

Γ 121-244, Τειχοσκοπία

Βασικά σημεία:

1. Έκφραση.

2. Ηθογράφηση Ελένης και Πρίαμου.

3. Γιατί η Ελένη εμφανίζεται στα τείχη; Μερικοί πρωταγωνιστές του έπους.

4. Αφηγηματικές τεχνικές: επιβράδυνση, επική ειρωνεία.

Ανάπτυξη:

1. Η απόδοση με το λόγο ενός έργου των εικαστικών τεχνών ονομάζεται στη φιλολογία έκφραση. Δες και το σχόλιο στους στ.125-128 (σελ.48 του βιβλίου).

 

2. Ηθογράφηση των προσώπων ενός λογοτεχνικού έργου είναι η παρουσίαση της προσωπικότητας και της συμπεριφοράς τους. Γίνεται αν ληφθούν υπόψη όσα λένε, σκέφτονται ή πράττουν τα πρόσωπα αυτά ή/και όσα λένε και σκέφτονται οι άλλοι ήρωες για τα πρόσωπα αυτά (δες και ερώτηση 5 της σελ.54 του βιβλίου). Σύμφωνα με αυτές τις οδηγίες παρακάτω θα ηθογραφήσουμε την Ελένη και τον Πρίαμο με βάση τα δοσμένα αποσπάσματα: 

Ηθογράφηση Ελένης

Στίχοι

Χαρακτηρισμός

Είπε η θεά και τρυφερήν της βάζει επιθυμίαν του πρώτου ανδρός, της χώρας της και των γλυκών γονέων. Κι ευθύς από τον θάλαμον μ' ένα λευκό μαγνάδι η Ελένη εχύθη και θερμά τα δάκρυα της κυλούσαν. Και δύο της θεράπαινες, η κόρη του Πιτθέως Αίθρα και η μεγαλόφθαλμη Κλυμένη ακολουθούσαν. [μιλούν οι γέροντες αρχηγοί της Τροίας] «Κρίμα δεν έχουν οι Αχαιοί, δεν έχουν κρίμα οι Τρώες χάριν ομοίας γυναικός τόσον καιρόν να πάσχουν· τωόντι [= πράγματι] ομοιάζει ωσάν θεάς η τρομερή θωριά της αλλά και ως είναι ασύγκριτη καλύτερα να φύγει παρά να μείνει συμφορά σ' εμάς και στα παιδιά μας». [μιλά η Ελένη στον Πρίαμο] «Σέβας και φόβον, ω γλυκέ, σου έχω, πεθερέ μου· κάλλιο να είχα σκοτωθεί, παρά να φύγ', οϊμένα, με τον υιόν σου, αφήνοντας τον θάλαμον, τους φίλους, τες τρυφερές ομήλικες, την μόνην θυγατέρα· αλλ' έζησα· να φθείρεται στα κλάυματα η ζωή μου. Αλλά σ' αυτό που μ' ερωτάς εγώ θα σου απαντήσω. Εκείνος είναι ο κραταιός Ατρείδης Αγαμέμνων, συνάμα βασιλιάς καλός και ανδρείος πολεμάρχος και ανδράδελφον, έναν καιρόν, εγώ τον είχα η σκύλα!»

⇾ σεμνή ⇾ ευαίσθητη, συναισθηματική ⇾ πανέμορφη   ⇾ σέβεται, τιμά, αγαπά τον πεθερό της ⇾ μετανιώνει πικρά για τις πράξεις της και χρησιμοποιεί βαριά λόγια για τον εαυτό της.

 

Ηθογράφηση Πριάμου

Στίχοι

Χαρακτηρισμός

«Προχώρησε, παιδί μου, εδώ κοντά μου να καθίσεις τον πρώτον άνδρα σου να ιδείς, τους συγγενείς και φίλους· συ δεν μου πταίεις, οι θεοί μου πταίουν, οπού εκείνοι μ' έριξαν στον πολύθρηνον των Αχαιών αγώνα· κι εκείνον τον θεόρατον να μου ονομάσεις άνδρα που ανάμεσα των Αχαιών τόσο λαμπρά φαντάζει. Αλήθεια, στο ανάστημα τον υπερβαίνουν κι άλλοι, αλλ' άνδρα ως αυτόν καλόν και σεβαστόν δεν είδα εις την ζωήν μου· φαίνεται τωόντι βασιλέας». «Λόγον τωόντι αληθινόν, ω δέσποινα, μας είπες· γιατ' ήλθ' εκείνος άλλοτε για σέν' αποσταλμένος εδώ με τον Μενέλαον και φιλικά στο σπίτι τους δέχθηκα κι εγνώρισα την πλάση και των δύο και την μεγάλην σύνεσιν·

⇾ σέβεται τη νύφη του· είναι διακριτικός και όχι εριστικός και προσβλητικός ⇾ σέβεται τους αντιπάλους του ⇾ φιλόξενος

 

3. Κεντρικό πρόσωπο της ενότητας είναι, βέβαια, η Ελένη. Ο ποιητής την εμφανίζει στα τείχη, ανάμεσα στους ηλικιωμένους Τρώες, κι έτσι έχουν και οι ακροατές την ευκαιρία να γνωρίσουν καλύτερα τη γυναίκα για την οποία τόσοι άντρες παίζουν τη ζωή τους –δικαιολογημένα, λένε οι Τρώες γέροντες στους στίχους 156-8 και μας βεβαιώνουν με έμμεσο, πλάγιο τρόπο για την ασύγκριτη ομορφιά της Ελένης.

Ο Πρίαμος υποδέχεται τον Πάρη με την Ελένη. Παράσταση από ερυθρόμορφο αγγείο που βρέθηκε στη Λουκανία της Ιταλίας (390-380 π.Χ.)
[πηγή: Ψηφίδες για την Ελληνική Γλώσσα]

Εκτός από την παρουσίαση της Ελένης και της μοναδικής ομορφιάς της ο ποιητής παρουσιάζει και κάποιους βασικούς ήρωες των Αχαιών: ο Αγαμέμνονας, ο Οδυσσέας, ο Αίαντας και ο Ιδομενέας δεν είναι μόνο ονόματα, αλλά προσωπικότητες, τα χαρακτηριστικά των οποίων δεν είναι πλέον άγνωστα στον ακροατή. Όμως, και ο χαρακτήρας του Πριάμου (μέσα από τη στάση του απέναντι στην Ελένη και τα σχόλια που κάνει για τους Αχαιούς) ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια τού ακροατή. 

Υπάρχει όμως και κάποιος άλλος λόγος, για τον οποίο η Ελένη πρέπει να εμφανιστεί στα τείχη της Τροίας και αφορά τον πολιτισμό της εποχής εκείνης: σε κάθε μονομαχία έπρεπε το έπαθλο να βρίσκεται στο χώρο της σύγκρουσης· για την Ελένη, άλλωστε, δε συμφώνησαν να μονομαχήσουν Μενέλαος και Πάρης; 

«Στον ελληνικό μύθο η γυναίκα βρίσκεται μπροστά και παρακολουθεί τη μονομαχία. Τι νόημα έχει η παρουσία της; Στην παλιά εποχή το βραβείο, ό,τι πράγμα και να ήταν –και η γυναίκα δεν ήταν άλλο από πράγμα-, έπρεπε να είναι ορατό από τους αντίζηλους. Ανταποκρίνεται σε μια πρωτόγονη απαίτηση του ανθρώπου, αυτό που για χάρη του θα αγωνιστείς, συχνά με κίνδυνο της ζωής σου, να το δεις, να αποτιμήσεις την αξία του και έπειτα να παλέψεις να το κερδίσεις. Γι’ αυτό το λόγο ο αθλοθέτης το παρουσιάζει από την αρχή στη μέση του αγώνα [...]. Για τον ίδιο λόγο, όταν ο αγώνας γίνεται για μια γυναίκα, η παρουσία της είναι αναγκαία.» [1]

4. Γνωρίζουμε από την περιληπτική αναδιήγηση πως έχει ήδη προετοιμαστεί ο μονομαχία Μενέλαου και Πάρη. Ο ποιητής όμως δεν προχωρά αμέσως στην αφήγηση της μονομαχίας, αλλά κρατά τους ακροατές του σε αγωνία, διακόπτοντας για λίγο τη ροή της διήγησης με την  παρεμβολή της ενότητας της Τειχοσκοπίας. Η γνωστή τεχνική της επιβράδυνσης αυξάνει το ενδιαφέρον για το αποτέλεσμα της μονομαχίας και, παράλληλα, δίνει την ευκαιρία στον ποιητή να σκιαγραφήσει το χαρακτήρα (= ηθογράφηση) κάποιων βασικών προσώπων του έπους του.

Για την έννοια της επικής ειρωνείας δες την ερώτηση 6 της σελ.54.

---

[1] Ι. Θ. Κακριδής, Ξαναγυρίζοντας στον Όμηρο, σελ. 69-70.

❦

Νεοελληνική Λογοτεχνία Α΄ Γυμνασίου (5) - H πείνα του Καραγκιόζη

Καραγκιόζης (πηγή: Βικιπαίδεια)

Αντώνης Μόλλας, H πείνα του Καραγκιόζη

Βασικά σημεία

1. Η προέλευση του θεάτρου σκιών

Το θέατρο σκιών, το γνωστό αυτό είδος του λαϊκού θεάματος, έχει αφετηρία του την Άπω Ανατολή. Με τη μεσολάβηση των Αράβων και των Τούρκων φτάνει στα Βαλκάνια και στην Ελλάδα. Στον εξελληνισμό του τουρκικού Karagöz σημαντικό ρόλο έπαιξε, γύρω στα 1880, ο Πατρινός καραγκιοζοπαίχτης Μίμαρος. Κορυφαία είναι και η συμβολή του Αντώνη Μόλλα, ο οποίος εμπλούτισε τον Καραγκιόζη με αντιπροσωπευτικούς ελληνικούς τύπους (γύρω στα 1920). 

Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ΄ Γυμνασίου (4) - Κι έχουμε πόλεμο!

Κώστας Ταχτσής, 1927 – 1988 (πηγή: Εθνικό Κέντρο Βιβλίου)

Κώστας Ταχτσής, Κι έχουμε πόλεμο!

Βασικά σημεία

1. Επεισόδια και θέματα: σκοπός είναι να ακουστούν μερικές από τις βασικές απόψεις που κυκλοφορούσαν τότε στην ελληνική κοινωνία για τον πόλεμο και να αποδοθεί η ατμόσφαιρα της πρώτης μέρας του πολέμου από τη σκοπιά των απλών ανθρώπων. Ουσιαστικά, τα πρόσωπα που μιλούν εκφράζουν τις απόψεις αυτές.

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ΄ Γυμνασίου (4) - Ενότητα 4η

Ο Ισοκράτης (436 π.Χ. - 338 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας ρήτορας και ένας από τους σπουδαιότερους ρητοδιδάσκαλους 
της κλασικής αρχαιότητας. (πηγή: Βικιπαίδεια)

 

Ενότητα 4^η  Τα πλεονεκτήματα της ειρήνης

Μερικές πληροφορίες για τον συγγραφέα και το έργο του

Ο Ισοκράτης είναι ένας από τους πιο γνωστούς Αθηναίους ρήτορες. Γεννήθηκε το 436 π.Χ. στον αττικό δήμο Ερχιά και πέθανε λίγο μετά το 338 π.Χ. σε ηλικία περίπου 98 ετών. Καταγόταν από εύπορη οικογένεια και μαθήτευσε κοντά στον σοφιστή Γοργία, τον Πρόδικο, τον Τεισία και τον μετριοπαθή ολιγαρχικό Θηραμένη· θεωρείται ότι ανήκε και στον κύκλο του Σωκράτη. Κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου η πατρική περιουσία του εξανεμίστηκε και ο Ισοκράτης αναγκάστηκε να ασκήσει για κάποια περίοδο το επάγγελμα του λογογράφου.

Γύρω στο 390 π.Χ. δημιούργησε τη δική του ρητορική σχολή και διακρίθηκε ως σπουδαίος ρητοροδιδάσκαλος. Συνέγραψε αρκετούς λόγους, ο ίδιος όμως δεν εκφώνησε ποτέ κανέναν, διότι, όπως παραδεχόταν, δε διέθετε τόλμη και δυνατή φωνή· απευθύνθηκε όμως στο κοινό με τον γραπτό λόγο («Ἐγὼ γὰρ πρὸς μὲν τὸ πολιτεύεσθαι πάντων ἀφυέστατος ἐγενόμην τῶν πολιτῶν· οὔτε γὰρ φωνὰν ἔσχον ἱκανὴν οὔτε τόλμαν δυναμένην ὄχλω χρῆσθαι καὶ μολύνεσθαι καὶ λοιδορεῖσθαι τοῖς ἐπὶ τοῦ βήματος καλινδουμένοις», Φίλιππος 81).

Κατά την Ελληνιστική εποχή αποδίδονταν στον Ισοκράτη 60 λόγοι, κυρίως επιδεικτικοί, από τους οποίους 25 θεωρήθηκαν γνήσιοι από τον Διονύσιο τον Αλικαρνασσέα και 28 από τον Καικίλιο (ρήτορα και ιστορικό από τη Σικελία). Σήμερα σώζονται 21 λόγοι, με γνωστότερους τον Πανηγυρικό, τον Παναθηναϊκό, τον Ἀρεοπαγιτικό, τον Περὶ ἀντιδόσεως, τον Περὶ εἰρήνης κ.ά. Έγραψε επίσης επιστολές· αξίζει να αναφέρουμε τη Β' Επιστολή του, η οποία γράφτηκε το 344 π.Χ. και απευθύνεται στον βασιλιά της Μακεδονίας Φίλιππο.

βιβλίο του καθηγητή, σελ.41-42

Αρχαίο κείμενο	Μετάφραση
Ἆρ’ οὖν ἄν ἐξαρκέσειεν ἡμῖν,	Άραγε λοιπόν θα ήταν αρκετό σε μας,
εἰ οἰκοῖμεν τήν τε πόλιν ἀσφαλῶς	αν κατοικούμε και την πόλη με ασφάλεια
καί (εἰ) γιγνοίμεθα εὐπορώτεροι τά περί τόν βίον	και (αν) γινόμαστε πλουσιότεροι όσον αφορά την περιουσία μας
καί (εἰ) ὁμονοοῖμεν τά τε πρός ἡμᾶς αὐτούς	και (αν) έχουμε ομόνοια μεταξύ μας
καί (εἰ) εὐδοκιμοῖμεν παρά τοῖς Ἕλλησιν;	και (αν) χαίρουμε εκτιμήσεως μεταξύ των Ελλήνων;
Ἐγώ μέν γάρ ἡγοῦμαι τούτων ὑπαρξάντων	Εγώ βέβαια νομίζω ότι, αν γίνουν αυτά,
τήν πόλιν εὐδαιμονήσειν τελέως.	η πόλη θα ευτυχήσει ολοκληρωτικά.
Ὁ μέν τοίνυν πόλεμος ἀπεστέρηκεν ἡμᾶς ἁπάντων τῶν εἰρημένων∙	Ο πόλεμος όμως μας στέρησε όλα αυτά που έχουν λεχθεί·
καί γάρ πενεστέρους (ἡμᾶς) ἐποίησεν	γιατί πράγματι και φτωχότερους μας έχει κάνει
καί ἠνάγκασεν (ἡμᾶς) ὑπομένειν πολλούς κινδύνους	και μας ανάγκασε να ανεχόμαστε πολλούς κινδύνους
καί πρός τούς Ἕλληνας (ἡμᾶς) διαβέβληκεν	και στους Έλληνες μας έχει διαβάλει
καί πάντας τρόπους τεταλαιπώρηκεν ἡμᾶς.	και με όλους τους τρόπους μάς έχει ταλαιπωρήσει.
Ἤν δέ ποιησώμεθα τήν εἰρήνην,	Αν όμως συνάψουμε ειρήνη,
μετά πολλῆς μέν ἀσφαλείας οἰκήσομεν τήν πόλιν,	από τη μια με πολλή ασφάλεια θα κατοικούμε στην πόλη μας,
ἀπαλλαγέντες πολέμων καί κινδύνων καί ταραχῆς,	αφού απαλλαγούμε από πολέμους, κινδύνους και διχόνοια,
καθ’ ἑκάστην δέ τήν ἡμέραν ἐπιδώσομεν πρός εὐπορίαν,	και από την άλλη καθημερινά θα γινόμαστε πιο εύποροι,
γεωργοῦντες ἀδεῶς (τήν γῆν) καί πλέοντες τήν θάλατταν	καλλιεργώντας χωρίς φόβο τη γη και ταξιδεύοντας στη θάλασσα
καί ἐπιχειροῦντες ταῖς ἄλλαις ἐργασίαις	και ασχολούμενοι με τα άλλα επαγγέλματα
αἵ νῦν διά τόν πόλεμον ἐκλελοίπασιν.	τα οποία τώρα εξαιτίας του πολέμου έχουν εκλείψει.
Ὀψόμεθα δέ τήν πόλιν λαμβάνουσαν μέν	Θα δούμε, ακόμη, την πόλη μας να έχει
διπλασίας τὰς προσόδους ἤ νῦν	διπλάσια έσοδα απ’ ό,τι τώρα
γιγνομένην δέ μεστήν ἐμπόρων καί ξένων καί μετοίκων,	και να είναι γεμάτη από εμπόρους, ξένους και μετοίκους,
ὧν νῦν ἐρήμη καθέστηκεν.	από τους οποίους τώρα έχει ερημωθεί.
Τό δέ μέγιστον∙	Και το σημαντικότερο∙
ἕξομεν συμμάχους ἅπαντας ἀνθρώπους,	θα έχουμε συμμάχους όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους,
οὐ βεβιασμένους, ἀλλά πεπεισμένους.	όχι με τη βία, αλλά με τη θέληση τους.

Συμπληρωματικά σχόλια για το κείμενο της Ενότητας

Στον λόγο του Περί ειρήνης ο Ισοκράτης εκφράζει την άποψη ότι η Αθήνα πρέπει να χαράξει νέα πορεία, εγκαταλείποντας τις επεκτατικές βλέψεις της. Η Αθήνα γνωρίζει την ήττα στη ναυμαχία στα Έμβατα το 356 π.Χ. και ταυτόχρονα αντιμετωπίζει την απειλή της περσικής εισβολής. Οι αντιμαχόμενες παρατάξεις (Αθήνα από τη μία, Ρόδος, Κως, Χίος με τη βοήθεια του Βυζαντίου και του Μαυσώλου της Καρίας από την άλλη) συμβιβάζονται και αποκαθίσταται η ειρήνη. Ο Ισοκράτης εκφράζει την άποψή του για την αναγκαιότητα σύναψης κοινής ειρήνης και ίδρυσης αποικιών στη Θράκη, προκειμένου να αντιμετωπίσουν οι Αθηναίοι την οικονομική κρίση (αυτός ο λόγος και οι Πόροι του Ξενοφώντα φωτίζουν την οικονομική και εξωτερική πολιτική του Ευβούλου). Θεωρεί ότι οι συμπολίτες του δεν έχουν πια την πολυτέλεια να ονειρεύονται μια ηγεμονία αλλά πρέπει να επιδιώξουν να κερδίσουν την εύνοια των Ελλήνων.

Ο Ισοκράτης σταδιακά διαμόρφωνε την άποψη ότι οι Έλληνες θα έπρεπε να συνασπιστούν υπό μια μεγάλη δύναμη, για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν την περσική απειλή. Κατά τον Ισοκράτη, μόνο ο Φίλιππος θα μπορούσε να παίξει έναν τέτοιο ηγετικό ρόλο.

βιβλίο του καθηγητή, σελ.42

Άσκηση γραμματικής:

 

 

 

 

 

 

Θέλω κι άλλο!

1. Διαβάστε περισσότερα για τον Συμμαχικό πόλεμο (357-355 π.Χ.) στο άρθρο της Βικιπαίδειας.

2. Διαδραστικές ασκήσεις σχηματισμού ευκτικής από τον εξαιρετικό ιστότοπο Ελληνικός Πολιτισμός:

• Σχηματισμός Ενεστώτα, Μέλλοντα και Αορίστου ενεργητικής φωνής.
•  Να συμπληρώσετε τους τύπους ευκτικής Παρακειμένου ε.φ.
•  Άσκηση στον σχηματισμό τύπων ευκτικής μέσης φωνής.
•  Να συμπληρωθούν οι καταλήξεις με τα πρόσωπα της ευκτικής μ.φ.

❦

Αρχαία Ελληνικά Κείμενα (μετάφραση) Β΄ Γυμνασίου (5) - Ιλιάδα, ραψωδία Α, ανακεφαλαίωση

 

Παρακολουθήστε ένα έξοχο ντοκιμαντέρ κινουμένων σχεδίων γαλλικής παραγωγής με τίτλο Η οργή του Αχιλλέα. Στο ντοκιμαντέρ θίγονται τα κυριότερα θέματα που συναντήσαμε στην πρώτη ραψωδία της Ιλιάδας: 

• η Χρυσηίδα είναι μια υπηρέτρια του Αγαμέμνονα, που έχει αιχμαλωτιστεί σε κάποια επιδρομή των Αχαιών. Ο πατέρας της, ο ιερέας Χρύσης, προσπαθεί να την εξαγοράσει ικετεύοντας τον Αγαμέμνονα·
• ο Αγαμέμνονας απορρίπτει το αίτημα του Χρύση και ο ιερέας προσεύχεται στον Απόλλωνα ζητώντας του να βλάψει τους Αχαιούς·
• ο Απόλλων πραγματοποιεί το αίτημα του Χρύση, στέλνοντας θανατηφόρα αρρώστια στους Αχαιούς· οι Αχαιοί αρχηγοί συνεδριάζουν για να βρουν λύση στο πρόβλημα και ο Κάλχας αποκαλύπτει την αιτία του κακού·
• ο Αγαμέμνονας συμφωνεί να δώσει πίσω την Χρυσηίδα, αλλά θέλει αντάλλαγμα και απειλεί να πάρει το λάφυρο του Αχιλλέα, την Βρισηίδα·
• ο Αχιλλέας συγκρούεται με τον Αγαμέμνονα και απειλεί ότι θα αποσυρθεί από τη μάχη, αν ο αρχηγός τον ατιμάσει, αφαιρώντας του το λάφυρο· 
• η Χρυσηίδα επιστρέφεται στον πατέρα της και η Βρισηίδα οδηγείται στον Αγαμέμνονα· ο Αχιλλέας ζητά από την Θέτιδα, τη μητέρα του, να μεσολαβήσει στον Δία, ώστε να αποκατασταθεί η πληγωμένη τιμή του·
• η Θέτιδα επισκέπτεται τον Δία και εξασφαλίζει τη βοήθειά του. 

Το βίντεο δεν έχει ελληνικούς υπότιτλους. Μια πρόχειρη λύση είναι η εξής: μπορείτε να επιλέξετε γαλλικούς υπότιτλους πατώντας το γρανάζι κάτω δεξιά και έπειτα, από το ίδιο σημείο, να επιλέξετε αυτόματη μετάφραση. Από την αναδυόμενη λίστα επιλέξτε τα ελληνικά. Επειδή η μετάφραση γίνεται αυτόματα από μηχανή και δεν την έχει επιμεληθεί μεταφραστής, θα δείτε μερικά λάθη.

❦