Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ λυκείου (3) - Ζωτικής σημασίας η επαφή των παιδιών με τη Φύση (περιβάλλον, σχεδιάγραμμα θέματος)

Πριν δείτε το κριτήριο και το ενδεικτικό σχεδιάγραμμα, μπορείτε να παρακολουθήσετε ένα ενδιαφέρον βίντεο σχετικό με τη ρύπανση του πλανήτη από τα πλαστικά. Έχει ελληνικούς υποτίτλους: 

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ λυκείου (3) - Βουτυράς, Παραρλάμα

Δημοσθένης Βουτυράς (1872-1958)

 

Δημοσθένης Βουτυράς, Παραρλάμα

Το κλίμα της πεζογραφίας του Βουτυρά  

Στις αρχές του ’20 παρατηρείται κάποια, ευεξήγητη λόγω της γενικής κατάστασης, στασιμότητα στην πεζογραφία από την άποψη ότι δεν εμφανίζονται, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, νέοι πεζογράφοι. Δεσπόζει ο Δημοσθένης Βουτυράς (1871-1958), ο οποίος γράφει σύντομα διηγήματα με τοπικό πλαίσιο το περιθώριο της αστικής ζωής (φτωχογειτονιές, απόμακρες συνοικίες και ερημιές) και με απομονωμένους λαϊκούς ανθρώπους, που συνθλίβονται από τις δυσκολίες και που έχουν την αίσθηση της αποτυχίας.

Γιώργος Παγανός, Η νεοελληνική πεζογραφία, Θεωρία και πράξη, α΄ τόμος, εκδ. Κώδικας, 1999, σελ.119-120.

Ιστορία Α΄ λυκείου (4) - Ομηρική εποχή

Η Κάθοδος των Δωριέων από τις περιοχές της Ηπείρου προς τα νότια καθώς και άλλων ελληνικών φύλων, όπως αποδίδεται από τον H.G. Wells στο έργο του The Outline of History (1920)

 

 

Ομηρική εποχή (1100-750)

 

Βασικά σημεία

 

 

1. Ομηρική εποχή (1100-750), σ. 76  

(α) ποια τα βασικά χαρακτηριστικά της περιόδου; 
Πρόκειται για μεταβατική εποχή: σημειώνονται αναστατώσεις και συνεχείς μετακινήσεις ελληνικών φύλων. 

Αρχαία Ελληνικά Α΄ λυκείου (5) - Ξενοφώντας, 2.2.16-23

Ξενοφών, Ελληνικά, Βιβλίο 2, Κεφάλαιο 2, §§ 16-23 

Βασικά σημεία και σύντομος σχολιασμός

§ 16 - 17 Ποιος ήταν ο Θηραμένης; Τι πρότεινε στη συνέλευση των Αθηναίων και ποια τα κίνητρά του;	Θηραμένης: ο ολιγαρχικός πολιτικός πείθει τους Αθηναίους να τον στείλουν ως πρεσβευτή στο Λύσανδρο και κατόπιν στη Σπάρτη, για να διαπραγματευτεί με τους εφόρους το σημαντικό για τους Αθηναίους ζήτημα των μακρών τειχών. Από την αφήγηση φαίνεται ξεκάθαρα ότι ο Θηραμένης δεν είχε σκοπό να διαπραγματευτεί κατά το συμφέρον της Αθήνας, λόγω των φιλολακωνικών του πεποιθήσεων. [δείτε και τα σχόλια στη σ.74 του σχολικού βιβλίου]
§ 18 - 19 Πώς χειρίστηκε ο Λύσανδρος την κατάσταση;	εφόρους: εκλέγονταν πέντε στην αρχαία Σπάρτη από την Απέλλα, τη συνέλευση των πολιτών. Την εποχή που διαδραματίζονται τα γεγονότα η εξουσία τους ήταν απεριόριστη και καμία απόφαση δεν μπορούσε να ληφθεί χωρίς την έγκρισή τους. Γι’ αυτό ο Λύσανδρος παραπέμπει τον Θηραμένη στους εφόρους. Παράλληλα, κερδίζει χρόνο που μετράει σε βάρος των Αθηναίων.
§ 19 - 20 Ποιες απόψεις για την τύχη των Αθηναίων ακούστηκαν στη συνέλευση που έγινε στη Σπάρτη;	Οι σύμμαχοι των Σπαρτιατών (κυρίως οι Κορίνθιοι και οι Θηβαίοι) δείχνουν ωμότητα και μανία εκδίκησης, ζητώντας τον αφανισμό των Αθηναίων αντί για σύναψη ειρήνης.  Οι Σπαρτιάτες, ψυχραιμότεροι, δείχνουν μεγαλοψυχία και σεβασμό απέναντι στους νικημένους: δεν θέλουν την υποδούλωσή τους, γιατί οι Αθηναίοι είναι ομοεθνείς και έδειξαν ηρωισμό κατά τους Περσικούς πολέμους (Πλαταιές, Σαλαμίνα). Οι Σπαρτιάτες δείχνουν επίσης διπλωματικότητα, γιατί η απόφασή τους αναγκάζει τους Αθηναίους να τους χρωστούν ευγνωμοσύνη. Τελικά, οι Λακεδαιμόνιοι ζητούν: (α) κατεδάφιση των τειχών της Αθήνας και του Πειραιά, (β) παράδοση όλων σχεδόν των αθηναϊκών πλοίων, (γ) να επιστρέψουν οι εξόριστοι ολιγαρχικοί Αθηναίοι στην πόλη τους, (δ) να είναι οι Αθηναίοι σύμμαχοί τους και να υπακούν στις αποφάσεις τους.
§ 22 - 23 Πώς αντέδρασαν οι Αθηναίοι, όταν ο Θηραμένης ανακοίνωσε τις σπαρτιατικές προτάσεις;	Οι Αθηναίοι αγωνιούσαν, γιατί η πείνα τους πίεζε και πολλοί είχαν πεθάνει. Λίγοι αντέδρασαν στις προτάσεις των Σπαρτιατών και οι περισσότεροι αποδέχθηκαν τους όρους της ειρήνης, που ήταν βαρείς. Οι εξόριστοι Αθηναίοι ολιγαρχικοί επέστρεψαν και γκρέμισαν τα τείχη. Η κατεδάφιση των τειχών θεωρήθηκε απαλλαγή από την τυραννική αθηναϊκή ηγεμονία.

Φιλοσοφία Β΄ λυκείου (4) - 1.3 Κλάδοι της φιλοσοφίας και επιστήμες

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Ξεκινώντας από την απορία 
Ενότητα τρίτη: Κλάδοι της φιλοσοφίας και επιστήμες 

 

1. Βασικοί κλάδοι της φιλοσοφίας

Κλάδοι	Τι ερευνούν;
Γνωσιολογία	Τις  δυνατότητες της γνώσης
Μεταφυσική ή οντολογία	Την ουσία της πραγματικότητας
Πρακτική φιλοσοφία ή αξιολογία (ηθική, πολιτική φιλοσοφία, αισθητική)	Τις αρχές ή αξίες που ρυθμίζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά
Λογική	Την ορθή σκέψη

2. Επιχειρήματα 
(α) είναι απαραίτητα στη φιλοσοφική αναζήτηση, γιατί οι απόψεις πρέπει να τεκμηριώνονται.

(β) η οργάνωση ενός επιχειρήματος: μια σειρά προτάσεων (προκείμενες) που καταλήγουν με λογική διαδικασία σε ένα συμπέρασμα. [δείτε την έννοια του επιχειρήματος στο Γλωσσάρι Όρων (σελ.279), όπου εξηγείται τι είναι προκείμενες και τι εγκυρότητα.]
(γ) εγκυρότητα και αλήθεια επιχειρήματος: για τις έννοιες αυτές δείτε παρακάτω την ενότητα επιχειρήματα.

Φιλοσοφία Β΄ λυκείου (3) - 1.2 Βασικοί στόχοι της φιλοσοφικής δραστηριότητας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Ξεκινώντας από την απορία

Ενότητα δεύτερη: Βασικοί  στόχοι  της  φιλοσοφικής  δραστηριότητας

Βασικά σημεία
Οι έννοιες	(α) συχνά η φιλοσοφική αναζήτηση ξεκινά από κάποιες θεμελιώδεις έννοιες που χρειάζονται διευκρίνιση. (β) μερικές βασικές έννοιες: εαυτός, πραγματικότητα, χρόνος, ελευθερία, δικαιοσύνη, ομορφιά, νόμος κλπ.
Αιτιολόγηση βασικών πεποιθήσεων	(α) Φιλοσοφική στάση σημαίνει ότι απορούμε για ό,τι ο κοινός νους θεωρεί αυτονόητο. (β) Συχνά οι αισθήσεις και η λογική μας σφάλλουν, ώστε τα προφανή να μην είναι σταθερά και αναλλοίωτα και να χρειάζεται κάποτε να αλλάξουν. Το ίδιο αλλάζουν και οι αρχές που διέπουν τις επιστημονικές έρευνες. (γ) Από τη σκοπιά του φιλοσόφου, αυτό σημαίνει πως κάθε άποψη ή πεποίθηση απαιτεί αιτιολόγηση.
Ο κόσμος και ο άνθρωπος	(α) Η κοινή εμπειρία μας, η θρησκεία, οι επιστήμες, η τέχνη μάς φανερώνουν διαφορετικές όψεις του κόσμου, οι οποίες μπορεί και να συγκρούονται μεταξύ τους. (β) Επιδίωξη των φιλοσόφων, από την αρχαιότητα ακόμη, ήταν να συνδυάσουν τις ποικίλες θεωρίες και αντιλήψεις, έτσι όπως διατυπώνονταν ως γενικές αρχές, και να επιτύχουν μια συνολική θεώρηση του κόσμου με λογική συνοχή, δηλαδή χωρίς αντιφάσεις.
Πώς πρέπει να ενεργώ και να ζω;	(α) Η φιλοσοφία είχε πάντα και πρακτική κατεύθυνση: επιχειρούσε να κατευθύνει τους ανθρώπους στην καλύτερη δυνατή ζωή. (β) η φιλοσοφία για την αρχαιοελληνική σκέψη ήταν και τέχνη του βίου.

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ λυκείου (2) - Καρκαβίτσας, Τα τυφλοπόντικα

Pieter Bruegel, Οι θεριστές (1565), ελαιογραφία

Metropolitan Museum of Art, New York [πηγή: Βικιπαίδεια]

Ανδρέας Καρκαβίτσας, Τα τυφλοπόντικα 

Σύντομος σχολιασμός κύριων σημείων 

 

Τα πρόσωπα 

Το διήγημα αυτό είναι ουσιαστικά διάλογος δύο προσώπων: του αγωγιάτη που αφηγείται την ιστορία με τα τυφλοπόντικα (κάποτε ήταν γεωργός σε θεσσαλικό τσιφλίκι) και του αφηγητή-πελάτη που μεταφέρει στον αναγνώστη όλη την κουβέντα με τον αγωγιάτη. Χαρακτηριστικά σημεία: στην αρχή … είπε απότομα ο αγωγιάτης μου και τελευταία περίοδος Και ο Καραγκούνης, για να κρύψει τη μεγάλη του συγκίνηση, άρχισε να ξυλίζει αλύπητα το ζώο του. 

Αρχαία Ελληνικά Α΄ λυκείου (4) - Ξενοφώντας, 2.2.1-4

Μοντέλο αρχαίας ελληνικής τριήρους, Deutsches Museum, Μόναχο, Γερμανία

Ξενοφών, Ελληνικά, Βιβλίο 2, Κεφάλαιο 2,  §§ 1-4

Βασικά σημεία και σύντομος σχολιασμός

1. Ενέργειες του Λύσανδρου μετά τη νίκη

(α) παίρνει με το μέρος του 2 πόλεις της αθηναϊκής συμμαχίας, το Βυζάντιο και την Καλχηδόνα. (β) στέλνει τους αθηναίους φρουρούς στην Αθήνα, η οποία δεν έχει πλέον ανεφοδιασμό, ώστε η συσσώρευση ολοένα και μεγαλύτερου αριθμού ανθρώπων μέσα στην πόλη να προκαλέσει έλλειψη τροφίμων και να δημιουργήσει ασφυκτική κατάσταση για τον πληθυσμό. (γ) ορίζει διοικητή (αρμοστή) το Σθενέλαο. (δ) επισκευάζει το στόλο (εδώ περισσότερες πληροφορίες για την αρχαία τριήρη).

2. Η είδηση της συντριβής φτάνει στην Αθήνα

(α) ουδείς εκοιμήθη ... (β) θρηνούν τους νεκρούς, αλλά περισσότερο τους εαυτούς τους, αναλογιζόμενοι πως μπορεί να υποστούν ό,τι έκαναν σε άλλους. Οι Αθηναίοι σε μειονεκτική θέση πλέον μετανοούν για την αλαζονική και ωμή συμπεριφορά που επέδειξαν στο παρελθόν σε βάρος των ίδιων τους των συμμάχων. (γ) προετοιμάζονται για πολιορκία.

Φιλοσοφία Β΄ λυκείου (2) - 1.1 Η ιδιαιτερότητα της φιλοσοφικής σκέψης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Ξεκινώντας από την απορία 

Ενότητα πρώτη: Η ιδιαιτερότητα της φιλοσοφικής σκέψης

Βασικά σημεία
Το ερώτημα	(α) τα ερωτήματα είναι η αρχή/αφορμή της φιλοσοφικής αναζήτησης και συζήτησης. (β) τα χαρακτηριστικά τους: - δύσκολα αλλά συνηθισμένα, - σαν εκείνα που αντιμετωπίζει η επιστήμη, [δείτε εδώ ένα σύντομο βίντεο για ένα κλασικό παράδειγμα επιστημονικού ερωτήματος (μπορείτε να ρυθμίσετε τους υπότιτλους στα ελληνικά). Επίσης, εδώ ένα βίντεο που εξηγεί με απλά λόγια την επιστημονική μέθοδο.] - είναι ιδιαίτερα, προκαλούν αμηχανία/δέος· οδηγούν σε αδιέξοδα → θεωρούνται ερωτήματα οριακά, θεμελιώδη ή έσχατα.
Οι απαντήσεις	(α) συχνά δε βρίσκονται (β) γιατί αξίζει να αναζητήσουμε απαντήσεις: - η προσπάθεια/σκέψη διευρύνει τον πνευματικό μας ορίζοντα και οξύνει την κριτική μας ικανότητα, ανοίγει νέες προοπτικές στη γνώση και στην πράξη, κατ’ επέκταση στη ζωή μας. [δες και τη 2η ερώτηση]
Ορισμός	(α) η φιλοσοφία είναι σκέψη πάνω στην ίδια τη σκέψη και τις δυνατότητές της. [δείτε παρακάτω και μερικούς ακόμη χρήσιμους ορισμούς από τα λεξικά] (β) άλλοτε με τον όρο φιλοσοφία εννοούνται οι θεωρίες των φιλοσόφων. (γ) Το ζήτημα δηλαδή δεν είναι τόσο να μαθαίνει κανείς ένα σύνολο φιλοσοφικών θεωριών ή αντιλήψεων όσο να μαθαίνει πώς να φιλοσοφεί, δηλαδή πώς να σκέπτεται.

Να μελετήσετε τους παρακάτω ορισμούς από τα λεξικά και να τους συγκρίνετε:

- φιλοσοφία: η επιδίωξη της γνώσης, η αναζήτηση της αλήθειας σχετικά με το νόημα της ζωής, την ουσία του κόσμου και τη θέση του ανθρώπου στον κόσμο (Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής).

- φιλοσοφία: η λογική έρευνα και αναζήτηση της φύσης των πραγμάτων και της αλήθειας των όντων και των φαινομένων, της γνώσης, των αξιών κλπ., η συστηματική εξέταση του κόσμου και ο επιστημονικός κλάδος που διαμορφώνεται από αυτήν την προσπάθεια. (Λεξικό Μπαμπινιώτη).

Άνθρωπος και Ιστορία

Με ποια κριτήρια επιλέγουν οι ιστορικοί τα γεγονότα που καταγράφουν και ερμηνεύουν στα συγγράμματά τους; Αυτά που σήμερα θεωρούνται σημαντικά (ή ακόμη και κοσμοϊστορικά) γεγονότα θα καταγραφούν άραγε ως τέτοια από τους ιστορικούς του μέλλοντος; Με αυτά τα ερωτήματα που αφορούν τη σχέση του ανθρώπου με την Ιστορία και την αντίληψη που σχηματίζουμε γι' αυτή καταπιάνεται στο παρακάτω απόσπασμα ο βρετανός συγγραφέας και φιλόσοφος Άλντους Χάξλεϊ.